Ex-president Donald Trump is dinsdag formeel aangehouden in de rechtbank in New York in afwachting van de aanklachten. De verwachting is dat Trump onschuldig zal pleiten. Hij is de eerste Amerikaanse president die na zijn zittingstermijn strafrechtelijk wordt vervolgd, maar er gingen hem meer (oud-)presidenten voor die in aanraking kwamen met justitie.
Neem Bill Clinton (president van 1993 tot 2001). Zijn overtreding: hij loog tijdens een verhoor onder ede over zijn affaire met de 22-jarige stagiaire Monica Lewinsky. Iets wat hij herhaalde tijdens een beroemd geworden televisietoespraak in 1998: ‘I did not have sexual relations with that woman.’
Toen uitkwam dat de president onder ede had gelogen, maakte het team van speciaal aanklager Kenneth Starr zich gereed om Clinton te vervolgen zodra zijn ambtstermijn was verstreken. Ternauwernood wendde de Democraat dit af, door op de laatste dag van zijn termijn een deal te sluiten met zijn vijanden. In ruil voor onder meer een bekentenis van Clinton dat hij ‘opzettelijk’ had gelogen over zijn affaire, werd er een punt gezet achter de zaak. Bill Clinton ging vrijuit.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Eenmaal aan de macht zijn Amerikaanse presidenten immuun. Als ze misstappen begaan, kunnen ze slechts politiek worden afgezet. Vervolging kan dan met terugwerkende kracht alsnog plaatsvinden. Presidentiële immuniteit staat niet in de Amerikaanse grondwet, maar is beleid van het ministerie van Justitie. Dit komt voort uit de Watergate-affaire rond Richard Nixon (1969-1974).
Journalisten waren erachter gekomen dat de president een geheime operatie had opgezet om de Democratische tegencampagne te dwarsbomen. ‘Ik ben geen boef’, zei Nixon in een befaamde tv-toespraak. Vlak voordat hij door het Congres afgezet zou kunnen worden, trad hij zelf af.
In de maanden hiervoor nam Justitie formeel de positie in om zittende presidenten nooit te vervolgen, een verstrekkend besluit. Nog altijd vragen sommige juridische experts zich af of deze praktijk niet in strijd is met een van de Amerikaanse grondbeginselen: het recht op gelijke behandeling.
Overigens kwam het ook na Nixons presidentschap niet tot vervolging. Zijn opvolger en partijgenoot Gerald Ford verleende hem gratie. Ford wilde zich richten op de toekomst. Dat gold niet voor veertig van Nixons handlangers, onder wie zijn stafchef Bob Haldeman.
De Amerikaanse grondwet werpt overigens geen blokkade op voor presidentskandidaten die verdachte zijn, of zelfs in de gevangenis zitten. In 1920 kandideerde Eugene V. Debs zich vanuit zijn cel. De socialistische kandidaat was vastgezet vanwege zijn verzet tegen de Eerste Wereldoorlog. Hij kreeg meer dan 900 duizend stemmen – niet genoeg om te winnen. Wat er zou zijn gebeurd als hij de grootste was geworden is onduidelijk.
De enige zittende president die ooit is afgevoerd naar het politiebureau, is Ulysses Grant (1869-1877). Grant werd in Washington D.C. gearresteerd na een verkeersovertreding: hij reed te hard, met zijn paard en wagen. De agent die hem betrapte wist heel goed dat hij met een president te maken had.
‘Ik weet dat ik te snel ging’, zei Grant. ‘Ik beloof het nooit meer te doen.’ Maar de volgende dag deed hij het weer – en kwam dezelfde agent tegen. Grant werd meegenomen naar het bureau. Hij betaalde een boete van 20 dollar en mocht verder met zijn leven. Of Trump er zo gemakkelijk vanaf komt, is nog maar de vraag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden