In juni 1995 verandert een oude mijnwerkersbuurt in Brunssum in een bedevaartsoord. Op een Mariabeeldje in een woning zijn ‘bloedtranen’ verschenen. Het nieuws uit Zuid-Limburg reikt tot ver over de grens. Ondanks de scepsis van het bisdom stromen gelovigen massaal naar Brunssum, waar zelfs zieken op voorspraak van Maria zouden zijn genezen.
De huilende Maria vormt de inspiratie voor De man uit Rome, vanaf donderdag in de bioscoop. In de speelfilm van regisseur Jaap van Heusden (43) komt onderzoekspriester Filippo (Michele Riondino) in opdracht van het Vaticaan naar Limburg. Hij is vastberaden het ‘wonder’ te ontmaskeren, maar stuit op een getraumatiseerde gemeenschap die troost put uit het voorval. Dat haalt Filippo’s zekerheden over zijn roeping als priester onderuit.
‘Toen het huilende Mariabeeld landelijk nieuws was, was ik 16 en woonde ik in de provincie Utrecht’, zegt Jaap van Heusden. ‘Ik heb het toen gemist. Het idee voor deze film begon een jaar of tien geleden, toen de katholieke kerk een wonder ging erkennen in Lourdes. Mijn vrouw, journalist bij NRC, heeft er een reportage over geschreven. Ik ben protestants opgegroeid, dus het stond aanvankelijk ver van me af.’
De erkenning van dat wonder ging er serieus aan toe. ‘Voor zijn genezing was geen natuurlijke oorzaak te vinden’, zegt Van Heusden. ‘Je denkt dat zo’n wonder goed nieuws is voor de kerk, maar de kerk probeert het aan alle kanten te ontkrachten. Anders gezegd: het moet écht waar zijn voor het wordt erkend.’
Voor een film vond hij Lourdes te exotisch, te ver weg. ‘Scenarioschrijver Rogier de Blok en ik dachten dat er ook dichter bij huis dit soort verhalen moeten hebben gespeeld. Al zoekende kwamen we in Brunssum uit.’ De film speelt niet in 1995 maar in deze tijd: Filippo leest in de krant dat de Amerikaanse president in zijn eerste duizend dagen in het Witte Huis dertienduizend leugens heeft verteld – een verwijzing naar Donald Trump, naar nepnieuws en de discussie over ‘feiten’ en ‘waarheid’.
‘We hebben hun dochter gevonden, een fascinerende vrouw. Ze is ervan overtuigd dat het beeld van haar ouders nooit echt heeft gehuild, dat het wonder niet waarachtig was. Maar ze heeft haar eigen huiskamer vol heiligenbeelden staan. Telkens als ik er op bezoek ga, heeft er wel weer eentje gehuild. Best ontroerend, want het is altijd naar aanleiding van verdrietig nieuws: een gebombardeerd ziekenhuis in Oekraïne, bootvluchtelingen op Lampedusa, een overstroming in Bangladesh.’
‘Hij meent het niet slecht, hij is sceptisch omdat hij al zo veel bedrog heeft gezien. Maar het Limburgse dorp heeft vier jaar geleden een trauma opgelopen – die verhaallijn staat trouwens los van de geschiedenis in Brunssum – en hij stuit op een muur van verdriet. Daar sta je dan met je goede gedrag en je onderzoek naar de feiten. En dan? Die vraag stel ik mijzelf ook. Ik maak geen films met een duidelijk eind: zó zit het. Ik ben ergens enthousiast, verbaasd of boos over. En meestal alle drie tegelijk. Dan vraag ik mezelf af: wat is mijn overtuiging? Zie ik het wel goed?’
‘Misschien wel. Toen we met het scenario bezig waren, zei Rogier de Blok: onze Filippo is een soort factchecker. Mijn vrouw is onderzoeksjournalist, ik ben zelf van de feiten en de wetenschap, ik stond vooraan in de rij voor een prik tegen corona. En toch zag je bij Trump en de antivaxers: je kunt nog zo veel feiten presenteren, het maakt voor sommige mensen geen enkel verschil. Als filmmaker ben ik net als Filippo een buitenstaander die langzaam een weg naar binnen moet vinden. Het is fijn als je hoofdpersoon een zelfde tocht moet maken.’
‘Bedevaartsoorden als Lourdes of Banneux, vlak over de grens, vind ik moeilijke plekken: veel buitenkant en commercie. Is dat water echt wel heilig? Die scepsis maakt een buitenstaander van me, maar dat wil ik niet: alleen kritiek of afkeer is een slechte basis voor een film. Gelovige mensen met psychische pijn of ander leed gaan naar zo’n bron, put of beeld voor troost of genezing. Lang vond ik dat de gemakkelijke weg. De moeilijke weg is het besef dat het leven hard en leeg is, dat je het er maar mee moet doen.
‘Inmiddels denk ik er anders over. Het is moedig en ontroerend om je zorgen uit te spreken, om te erkennen dat je je zo leeg voelt. Dat besef heeft me wel wat jaren gekost door die plastic santekraam met Mariabeeldjes en noveenkaarsen.’
‘Dat zit ’m in het landschap, de architectuur, de littekens. Ik geloofde mijn oren niet toen ik hoorde dat Brunssum in de hoogtijdagen van de steenkolenmijnen in de top-10 van welvarende gemeenten stond, met Wassenaar. Er is een enorm gat geslagen. De Brunssumse wijk waar in 1995 dat huilende Mariabeeld stond, is gesloopt. We zochten een straat die dat gevoel ademt en kwamen in Simpelveld uit. Je verzint het niet, maar ook die straat gaat binnenkort tegen de vlakte.’
De man uit Rome draait vanaf donderdag in de filmtheaters.
Jaap van Heusden maakte eerder onder meer In Blue (2017), waarin een Nederlandse stewardess zich ontfermt over een Roemeense straatjongen. De film won een Gouden Kalf in de categorieën beste regie, beste scenario en beste actrice (Maria Kraakman). Zijn debuut Win/Win (2010), over een jonge, slimme aandelenhandelaar die maar blijft winnen in een tijd waarin investeringsbanken verlies op verlies stapelen, was de eerste Nederlandse film over de kredietcrisis.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden