Welk bouwwerk volgt Museum Singer Laren op als Beste Gebouw van het Jaar? Wordt dat de tot droomhuis verbouwde watertoren in Utrecht, het gerenoveerde gemeentehuis van Voorst of wellicht het spectaculaire Amsterdamse appartementencomplex Sluishuis? Samen met negen andere projecten zijn deze drie genomineerd voor de prijs die de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA) uitlooft voor het gebouw ‘met de meeste meerwaarde voor mens en maatschappij’.
In totaal nomineerde de jury onder voorzitterschap van Ed Nijpels twaalf projecten. Opvallend: stations en cultuurpaleizen – de iconen die doorgaans winnen – ontbreken. Acht nominaties zijn voor woongebouwen, het enige iconische gebouw is het Sluishuis dat de entree naar de woonwijk IJburg markeert. Het tweede dat opvalt is dat alle projecten zijn gesitueerd binnen de bestaande stad – het merendeel in de hoofdstad – terwijl de helft renovaties of transformaties betreft. Zo bouwt het ontwerp voor appartementengebouw De Bunkertoren voort op het voormalige sociëteitsgebouw De Bunker (1969), een brutalistisch bouwwerk van architect Hugh Maaskant.
Voor de transformatie van het voormalig ontleedkundig laboratorium van de gemeentelijke universiteit tot Pillows hotel ontwierp Office Winhov een uitbreiding die zich op vanzelfsprekende wijze aan de oudbouw hecht. Bij de renovatie van de woningen in de Van der Pekbuurt zie je op het eerste gezicht helemaal niets nieuws; het oorspronkelijke gevelbeeld – beschermd stadsgezicht – is teruggebracht terwijl de woningen van binnen zijn geïsoleerd en gemoderniseerd.
Tegenover deze renovaties staat een aantal sloop-nieuwbouwprojecten, zoals het bakstenen woonensemble Lieven in Amsterdam-West, waarmee 900 extra startersappartementen zijn ingepast in de stad. In de Gestelse buurt in Den Bosch zijn naoorlogse portiekflats vervangen door duurzame sociale woningbouw: flats van glas, beton en staal, met op het dak een overkapping van zonnepanelen. Door de integratie van innovatieve installatietechniek betalen de bewoners maandelijkse slechts 15 euro aan energie.
Duurzaamheid draait niet alleen om energiebesparing, maar ook om een bewustere omgang met bouwmaterialen. Om de klimaatdoelen te halen, zullen we van beton en staal – waarvan de productie gepaard gaat met veel CO2-uitstoot – moeten overstappen op plantaardige (biobased) bouwmaterialen. Woontoren HAUT laat zien hoe we de overstap van beton naar houtbouw kunnen maken; het gebouw, geconstrueerd met kruislaminaathout (rond een kern van beton) is met 73 meter een van de hoogste houten gebouwen van Europa. Het gerenoveerde gemeentehuis in Twello heeft dan weer de grootste gevel van kalkhennep die tot nog toe in Nederland is gerealiseerd.
De genomineerde gebouwen vormen aldus een afspiegeling van de grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan: het bouwen van (betaalbare) woningen, stedelijke verdichting, en verduurzaming.
Opmerkelijk is dat vrijwel alle gebouwen een of meerdere publieke ruimten omvatten; ze nemen ruimte in, maar geven ook iets terug aan de stad. De Kunstwerf in Groningen, het nieuwe onderkomen van vier theatergezelschappen, bestaat uit oefenzalen met bijbehorende voorzieningen, geschikt rond een serie groene hoven. Het Jakoba Mulderhuis, gelegen op de stadscampus van de Hogeschool van Amsterdam, is opgetrokken rond een metershoog publiek atrium. Dwars door woongebouw Jonas loopt een openbare passage en de entreehal dubbelt als buurthuiskamer. Het Sluishuis heeft een binnenplein met zwemplek aan het water, en je kunt via lange trappen het dak op klimmen om te genieten van het uitzicht.
Het winnende gebouw wordt bekend gemaakt op 11 mei.
Naast de vakjuryprijs kent de verkiezing tot Beste Gebouw van het Jaar een publieksprijs waarvoor online gestemd kan worden. Vorig jaar won het door Bedaux de Brouwer architecten gerenoveerde Museum Singer Laren zowel de vak- als publieksprijs.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden