De coalitiepartijen bereikten vrijdagavond een moeizaam compromis over het stikstofbeleid waarin provincies meer zeggenschap krijgen. Dat kan funest uitpakken voor de uitkoop van piekbelasters, waar stikstofminister Christianne van der Wal aan werkt. Brussel vreest dat de opbrengst daarvan niet naar de natuur gaat, maar naar andere boeren als ‘stikstofsceptische’ provinciebesturen met de BBB aan het roer het beleid mogen bepalen.
De Europese Commissie moet toestemming geven voor de regeling, omdat die neerkomt op het geven van staatssteun. Die goedkeuring komt volgens een ingewijde nu in gevaar.
Het kabinet wil twee- tot drieduizend veehouderijen die veel stikstof op natuurgebieden laten neerslaan met een aantrekkelijke financiële regeling verleiden om te stoppen. Stoppende piekbelasters krijgen 120 procent van de marktwaarde van hun boerderij uitgekeerd. In februari zei het ministerie van Landbouw nog dat de uitkoopregeling per 1 april zou worden opengesteld, maar die datum is dit weekend geruisloos verstreken. Vorige maand verschoof het ministerie de deadline naar eind april en inmiddels houdt men er in de coalitie al rekening mee dat het mei wordt.
Een bron die op de hoogte is van de onderhandelingen stelt dat de Europese Commissie ‘een stuk kritischer’ is geworden na de grote overwinning van BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen. De boerenpartij, die waarschijnlijk in veel provincies gaat meebesturen, is tegen gedwongen uitkoop van boeren en andere dwangmaatregelen voor de landbouwsector. Partijleider Caroline van der Plas en provinciale lijsttrekkers verklaren dat dit voor BBB een breekpunt is in de formatiebesprekingen. De kans is dus groot dat straks in veel provinciale coalitieakkoorden staat dat de provincie niet meewerkt aan dwangmaatregelen.
Het CDA wil de provincies een zware stem geven in de door de partij geëiste herziening van het landelijk stikstofbeleid. Geen dwangmaatregelen voor boeren zou - naast het schrappen van het doeljaar 2030 - een CDA-eis kunnen worden bij heronderhandelingen over het regeerakkoord. De christendemocraten zijn net als de ChristenUnie sowieso afkerig van dwang. Ook een deel van de VVD’ers heeft daar moeite mee, hoewel het belang van de bouwsector voor die partij waarschijnlijk zwaarder weegt.
Van der Wal heeft in Kamerbrieven aangekondigd dat het kabinet volgend jaar ‘verplichtend instrumentarium’ zal inzetten als de vrijwillige piekbelastersregeling te weinig belangstelling trekt. Die stok achter de deur zou kunnen verdwijnen door toedoen van de provincies. Dat besef is ook doorgedrongen tot Brussel.
Eurocommissaris van Milieu Virginijus Sinkevičius hamert volgens de ingewijde op harde garanties over de effectiviteit van de uitkoopregeling. Die garanties vervallen in de ogen van Sinkevičius als de provincies het aan Brussel beloofde ‘verplichtend instrumentarium’ kunnen vetoën of ondermijnen. ‘De Commissie zal de maatregelen die Nederland neemt (om de natuur te beschermen - red.) nauwgezet blijven volgen’, schrijft de Eurocommissaris dreigend in een brief aan Van der Wal die vorige week uitlekte.
De Europese staatssteunregels laten geen ruimte voor een uitkoopregeling voor boeren waar de natuur niet beter van wordt. In de relevante Europese richtlijn staat dat een uitkoopvergoeding van 120 procent van de bedrijfswaarde alleen is toegestaan als de ‘sluiting van boerenbedrijven om milieuredenen plaatsvindt’.
In dat verband lijkt Brussel ook problemen te hebben met de legalisering van duizenden PAS-melders. Deze veehouders en andere bedrijven stoten stikstof uit zonder de vereiste natuurvergunning. Het kabinet heeft in het regeerakkoord afgesproken deze bedrijven zo snel mogelijk aan een vergunning te helpen. Van der Wal wil ongeveer 10 procent van de stikstofruimte die de piekbelastersregeling oplevert voor dit doel reserveren.
Maar Sinkevičius maakt daar bezwaar tegen. In zijn brief aan Van der Wal schrijft hij: ‘Het is essentieel dat de met staatssteun behaalde reductie van de ammoniakuitstoot niet verloren gaat in de legalisering van andere ammoniakuitstoot’. Of dat betekent dat helemaal niets van de opbrengst van de piekbelastersregeling aan PAS-melders besteed mag worden, is onduidelijk. Zijn woordvoerder wil die vraag niet beantwoorden zolang de gesprekken met Nederland lopen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden