Omdat in 2030 meer mensen in Nederland wonen, gaat het totale drinkwaterverbruik omhoog. De droogte die ontstaat door klimaatverandering, vergroot de behoefte aan water zeker in de zomer nog verder. Tegelijkertijd is er door die droogte juist minder water beschikbaar.
Het rapport van het RIVM sluit aan bij de conclusie die de drinkwaterbedrijven vorig jaar zelf al trokken: snelle actie is nodig zodat iedereen zorgeloos de kraan open kan blijven draaien. Op piekmomenten kampen sommige regio’s nu al met tekorten. Blijft de huidige productiecapaciteit hetzelfde, dan geldt dit in 2030 voor alle tien de drinkwaterbedrijven van Nederland. Naar schatting is dan ruim 1,4 miljard kubieke meter drinkwater nodig – 100 miljoen kubieke meter meer dan nu.
Over de auteur
Joram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Volgens het RIVM zijn er genoeg oplossingen denkbaar om structurele tekorten te voorkomen. Om te beginnen moeten Nederlanders hun water bewuster gebruiken. Dat is ook een wens van de overheid: het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil dat Nederlanders in 2035 hun verbruik hebben verlaagd van 125 liter per dag tot 100 liter.
Zuiniger omgaan met water is belangrijk, maar onvoldoende, zegt hoogleraar drinkwaterkwaliteit en zuivering Doris van Halem van de TU Delft: ‘De discussie wordt vaak beperkt tot hoe we zuiniger kunnen zijn, maar er is een grote diversiteit aan onderliggende knelpunten, die lokaal sterk verschillen. Het is goed dat dit rapport daar aandacht voor heeft.’ Ze vindt het ook goed dat juist het RIVM dit rapport heeft uitgebracht: ‘Dat geeft aan dat een goede drinkwatervoorziening in eerste instantie een volksgezondheidskwestie is.’
Drinkwaterbedrijven moeten hun productiecapaciteit vergroten, concludeert het RIVM. Dat kan door nieuwe bronnen aan te boren in het grond- of oppervlaktewater. Een kortetermijnoplossing is dat niet: het kan jaren duren voordat een nieuwe waterinstallatie operationeel is.
Waterbedrijven zouden bij huidige bronnen ook meer water kunnen winnen. Ze benutten vergunningen niet altijd volledig of kunnen ze uitbreiden. Tijdens piekmomenten zou een uitzondering denkbaar zijn om tijdelijk meer water te mogen winnen. Een probleem daarbij is dat de waterwinning niet op alle plekken uitgebreid kan worden vanwege nadelige effecten voor de natuur.
Het zijn vooral zulke tegengestelde belangen die het moeilijk maken om de drinkwatercapaciteit uit te breiden, zegt het RIVM. Zo roept het instituut op meer water op te slaan, bijvoorbeeld in spaarbekkens. Dat neemt wel ruimte in beslag die niet gebruikt kan worden voor andere toepassingen, zoals woningbouw. ‘Opslag van water is niet in elk gebied even makkelijk’, zegt Van Halem. ‘Waar zou je in de Randstad nog zo’n plek kunnen aanleggen? In Oost-Nederland is daar misschien wel ruimte voor.’
Ook denkt niet iedereen hetzelfde over het grondwaterpeil. De landbouw ziet graag een laag peil, terwijl de grond ook gebruikt kan worden voor opslag van water voor drogere periodes. Om een uitweg te vinden in de tegengestelde belangen, moet de Rijksoverheid de regie nemen, zegt het RIVM.
Van Halem: ‘Onze drinkwatervoorziening is historisch gezien lokaal geregeld. Vroeger had elk dorp bij wijze van spreken zijn eigen waterzuivering.’ Mede daarom zie je nu ook dat het RIVM per gebied verschillende oplossingen voorstelt. ‘Voor de korte termijn is dat begrijpelijk omdat er nu snel meer water bij moet komen. Maar voor de langere termijn moeten we nadenken over meer centralisatie, zodat onze kinderen ook in 2070 nog drinkwater hebben.’ Ze pleit voor meer regionale drinkwatervoorzieningen, in plaats van lokale.
Waterwinning uit alternatieve bronnen als brak grondwater en zeewater kunnen ook bijdragen. In de Caribische delen van Nederland is het al praktijk om zeewater te zuiveren, in het verleden gebeurde dat ook op Texel. In Zuid-Holland en Noord-Brabant wordt hier inmiddels onderzoek naar gedaan. Een nadeel is dat water ontzilten twintig tot veertig keer meer energie kost dan het zuiveren van zoet water.
Minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) schrijft in een Kamerbrief dat hij niet verwacht dat ontzilt water voor 2030 bijdraagt aan het oplossen van het drinkwatertekort. De aanbevelingen van het RIVM onderschrijft hij. Samen met onder meer gemeenten en de drinkwatersector werkt Harbers aan een Actieplan Leveringszekerheid.
Onderdeel daarvan zal ook zijn het verbeteren van de kwaliteit van het huidige grond- en oppervlaktewater. Die is soms zo slecht dat het invloed heeft op de hoeveelheid drinkwater die gewonnen kan worden. Droogte leidt er bovendien toe dat de concentratie van vervuilde stoffen in bijvoorbeeld rivieren toeneemt en het water extra gezuiverd moet worden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden