Petteri Orpo, de leider van de Nationale Coalitie, mag nu het initiatief nemen voor een nieuwe regering. De kans is klein dat hij met de sociaal-democraten van Marin in zee gaat, omdat hij campagne voerde met de belofte het staatshuishoudboekje op orde te brengen door te bezuinigen, onder meer op werkloosheidsuitkeringen. Hij wil ook belastingverlagingen doorvoeren.
De verkiezingsuitslag zal waarschijnlijk geen grote gevolgen hebben voor het defensiebeleid van Finland. Vrijwel alle partijen steunen de toetreding tot de Navo en zijn voor een harde opstelling jegens buurland Rusland.
Opvallend was de winst voor de radicaal-rechtse partij De Finnen, voorheen De Ware Finnen. De partij eindigde als tweede met 20,1 procent van de stemmen. Het is het beste resultaat tot dusver voor deze EU-kritische anti-immigratiepartij. De Finnen voerden onder meer campagne tegen de klimaatwet van de regering-Marin. Onder de huidige coalitie werd een van de meest ambitieuze klimaatwetten ter wereld doorgevoerd: al in 2035 moet Finland klimaatneutraal zijn. Volgens De Finnen is dit onnodig en schaadt dit de economie.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent in Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
De opmars van De Finnen is niet nieuw. Tussen 2015 en 2019 nam de partij al eens deel aan de Finse regering. Tijdens die periode kwam het wel tot een scheuring in de partij. De toenmalige coalitiegenoten – de Nationale Coalitie en de Centrumpartij – en een deel van de fractie kon niet leven met de nieuwe partijleider Jussi Halla-aho. Deze omstreden politicus was eerder veroordeeld voor haatdragende uitspraken over de islam. Ook verkondigde hij dat Somaliërs een speciaal gen hebben, waardoor ze eerder geneigd zijn tot diefstal.
Na de scheuring stapte het meer fanatieke radicaal-rechtse deel van de partij uit de coalitie, met behoud van de partijnaam. De overgebleven parlementariërs gingen verder onder de naam Het Nieuwe Alternatief. Bij de verkiezingen van 2019 bleken de kiezers de meer radicaal-rechtse lijn te waarderen. Het Nieuwe Alternatief haalde niet eens één van de tweehonderd zetels van het parlement.
De Finnen onder leiding van de omstreden Halla-aho wonnen toen 17,5 procent van de stemmen. Zondag werd de partij nog groter, een op de vijf kiezers stemde op de anti-immigratiepartij.
Aspirant-premier Petteri Orpo zei eerder een nieuwe samenwerking met De Finnen niet uit te sluiten. Daardoor kan hij nu kiezen voor een samenwerking over rechts of voor een coalitie met de sociaal-democraten. Voor beide alternatieven is ook nog de steun van een of meerdere andere partijen nodig; dat wordt naar verwachting geen eenvoudige klus. De Centrumpartij, die vrijwel altijd deelneemt aan de coalitie, zal een regeringspauze willen, omdat het maar liefst acht zetels verloor.
Ook twee andere coalitiepartners van Marin, De Linkse Alliantie en de Finse Groenen, kregen harde klappen. Samen verloren ze twaalf zetels. Zij profiteerden dus niet van het ambitieuze klimaatbeleid dat de regering-Marin heeft gevoerd.
Voor Marin zelf viel de uitslag mee. De premier bleek een grote stemmentrekker en de sociaal-democraten (SPD) wonnen zelfs twee zetels. De partij haalde 19,9 procent van de stemmen. ‘Het is een hele goede prestatie, zelfs al zijn we vandaag niet als eerste geëindigd’, aldus Marin in haar speech voor partijgenoten.
De 53-jarige Orpo is een carrièrepoliticus die sinds 2007 in het Finse parlement zit. Hij bekleedde verschillende ministersposten, waaronder die van minister van Financiën, in het vorige centrum-rechtse kabinet (2015-2019). Tijdens de campagne beschuldigde hij de regering-Marin van financieel wanbeleid, omdat de staatsschuld de afgelopen jaren hard was opgelopen.
Dat kwam vooral door de coronasteun aan burgers en bedrijven, maar de regering gaf ook extra geld uit aan pensioenen en onderwijs. Wat wellicht meespeelt, is dat de Finse economie er niet florissant voorstaat. Daarnaast hebben veel Finnen last van de hoge inflatie, die in december ruim 9 procent bedroeg.
Marin werd vier jaar geleden de jongste premier ter wereld toen haar voorganger onverwachts moest opstappen. Ze werd in Finland geprezen om haar strenge en consistente coronabeleid, waardoor er in het land ondanks de sterk vergrijsde bevolking relatief weinig coronadoden vielen.
Ook haar harde opstelling na de Russische invasie in Oekraïne viel in de smaak. In de zomer van vorig jaar raakte ze in opspraak toen een filmpje van haar opdook waarop ze dansend en zingend met vrienden is te zien, maar een onderzoek pleitte haar vrij van wangedrag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden