N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Een paar dagen doorgebracht met een cameraploeg plus presentator. Na afloop kwam ik iemand tegen, die ik ken van groeten en gezicht. Ze vroeg: „Waren het allemaal witte mensen? Dat moet ongemakkelijk zijn geweest.” Het bleek geen vraag, maar een stelling.
Op dit meegevoel had ik niet gerekend; ik moest dat gezelschap een voor een nagaan, en realiseerde me: tsja, allemaal wit. Als er al ongemak speelde, was dat snel verholpen, want met mensen die je niet kent, ga je dingen doen, werken, en nebenbei vang je iets op over vader en liefde en sores en zo. Niets is zo onnuttig als met onbekenden aan een keukentafel te gaan zitten, en te verordonneren: ‘Vertel!’
Die keukentafel is wel weer van belang, als je daar met vrienden of familie samen bent. Prachtig interview in NRC met kunstenaar Odili Donald Odita, geboren in Nigeria, wonend in de VS. De man zou in Nederland ‘zwart’ worden genoemd en als het even meezit, ‘nazaat van slaafgemaakten’, maar Odita haalt die klaarliggende sjablonen geduldig onderuit. „Ik heb niet de Afro-Amerikaanse-ervaring, ik weet niet wat het betekent om voorouders in slavernij te hebben.”
Er bestaat dus verschil tussen zwart en zwart: dat hoeft niemand te verbazen, het zijn net echte mensen.
Nu die keukentafel. Odita: „Jouw zwarte identiteit wordt bepaald door verhalen aan de eettafel over hoe jouw familie de wereld ziet. Hoe zij de kleur van hun huid begrijpen, en wat dat voor hen betekent.” Daar staat zoveel als: je huidskleur is niet bepalend, dat zijn wel de ervaringen die zwarte en bruine en witte mensen opdoen.
Mijn ouderlijk huis, inmiddels opgeheven, was gemengd: witte ouders, bruin zusje. Ik heb nooit gehoord dat ik als bruine jongen moest uitkijken voor de politie; nooit, dat ik moest zorgen niet te veel aandacht op me te vestigen. Ik zag het kleurverschil met mijn ouders en liet het daarbij.
Een paar dagen geleden kreeg ik bezoek van een jeugdvriend, nog van de middelbare school: ik was ooit zijn eerste seksuele ervaring, wij allebei vijftien. Deze tevreden zucht van hem is me bijgebleven, na gedane zaken: „Ik heb altijd al een bruine vriend willen hebben.”
Huuh, wie? Kon je mij zo samenvatten? Tot die tijd had ik geleefd in de wondere wereld waar kleur- en kleurverschil privé was. Dat heeft niet lang mogen duren.
Maar die obsessie met kleur en identiteit? Het soort revanche-activisme, dat stelt: nu is het onze tijd ze eens flink van jetje te geven? Wie, wat is jetje? Ik pleit niet voor ‘kleurenblind’, Odita ook niet, kijk vooral naar zijn werk.
Maar: wanneer is kleur van belang, wanneer niet?
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC