‘We zullen iedereen overwinnen, we zullen iedereen vermoorden, we zullen iedereen beroven als dat nodig is. Alles zal gebeuren zoals wij willen.’ Vladlen Tatarski sprak die woorden afgelopen najaar, na afloop van de ceremonie in het grote Kremlinpaleis, waarbij Rusland de (internationaal niet erkende) annexatie van vier provincies in Oost-Oekraïne formaliseerde. Het citaat loopt als een rode draad door de commentaren op de aanslag in St.-Petersburg, die de bekende blogger zondagavond het leven kostte.
Tatarski was niet zijn echte naam. Het pseudoniem was ontleend aan een roman van de Russische schrijver Viktor Pelevin. Hij werd in 1982 als Maksim Fomin geboren in Makejevka, niet ver van Donetsk. Over zijn jonge jaren is weinig bekend. Fomin heeft meermalen gezegd dat hij al sinds zijn kindertijd uitkeek naar een ‘burgeroorlog’, die volgens zijn vader onvermijdelijk vroeg of laat zou beginnen in Oekraïne.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Hij was 29 toen hij in de gevangenis belandde vanwege een bankroof. Terwijl hij daar zat, ontbrandde in 2014 de oorlog in Oost-Oekraïne. In de ontstane chaos lukte het hem te ontsnappen, waarna hij zich aansloot bij pro-Russische groepen die vochten tegen het Oekraïense leger. Evengoed werd hij daarna opnieuw gearresteerd en vastgezet om zijn straf uit te zitten. Niet voor lang, want de nieuwe leider van de door de separatisten uitgeroepen ‘volksrepubliek’ Donetsk, Aleksandr Zachartsjenko, verleende hem gratie. Zachartsjenko zelf kwam in 2018 om bij een bomaanslag in een café in Donetsk. De toedracht is nooit opgehelderd.
In 2019 vertrok Fomin naar Moskou, waar hij als blogger Vladlen Tatarski via zijn Telegramkanaal al snel een aanzienlijk lezerspubliek verwierf. Dat zou uiteindelijk uitgroeien tot meer dan een half miljoen volgers. Nadat Russische troepen in februari vorig jaar Oekraïne binnentrokken, keerde hij terug naar het front om mee te vechten en er via zijn blog verslag van te doen. Tatarski werd een van de bekendste ‘vojenkory’, de Russische oorlogscorrespondenten die met de Russische troepen optrekken in Oekraïne. Dat leidde in september ook tot de uitnodiging voor de annexatieplechtigheid in aanwezigheid van president Poetin.
De ‘Z-bloggers’, zoals Tatarski en collega’s vaak worden genoemd (een verwijzing naar de letter Z, die is uitgegroeid tot een symbool van het Russische optreden in Oekraïne), leveren vaak felle kritiek op de prestaties van het Russische leger en roepen geregeld op tot hardere actie. Tatarski betoogde dat het Russische leger onvoldoende was voorbereid op de militaire actie tegen Oekraïne, en dat Rusland veel eerder de Oekraïense infrastructuur hard had moeten treffen.
In Rusland is fel gereageerd op de aanslag in St.-Petersburg, waarvoor nog niemand de verantwoordelijkheid heeft opgeëist. Oekraïne ontkent iedere betrokkenheid, net als afgelopen zomer na de bomaanslag op Darja Doegina, de dochter van de nationalistische filosoof Aleksandr Doegin. Doegina en Tatarski kenden elkaar. Prominente televisiepresentatoren hebben opgeroepen tot harde vergeldingsacties tegen Oekraïne. Een pro-Kremlinactivist, Ilja Jansen, wil als antwoord ‘terreur die de wereld nog nooit heeft gezien’ en betoogt dat ‘Oekraïne moet branden’. ‘We moeten doorgaan tot het einde,’ schrijft parlementslid Pjotr Tolstoj op zijn blog. ‘Tot de internationale terroristische organisatie die ‘Oekraïne heet, ophoudt te bestaan.’
In St.-Petersburg is inmiddels een 26-jarige vrouw gearresteerd in verband met de aanslag. Darja Trepova heeft blijkens vrijgegeven videobeelden van het verhoor gezegd dat ze een gipsen beeldje overhandigde aan Tatarski, dat kort daarop explodeerde. Ze zei daarbij ook dat ze later zou vertellen van wie ze dat beeldje had gekregen. Op de vraag of ze begrijpt waarom ze is gearresteerd, zei Trepova dat ze ‘op de plek van de moord op Vladlen Tatarski’ was.
Eerder werden huiszoeking gedaan bij haar moeder en stiefvader. Volgens het Russische Anti-Terrorisme Comité had Trepova nauwe banden met de organisatie van gevangen oppositieleider Aleksej Navalny en is de aanslag het werk van Oekraïense veiligheidsdiensten in samenwerking met Navalny-aanhangers. Die versie kan leiden tot verdere repressie tegen voormalige leden van de organisatie, die in Rusland is verboden.
Er doen ook andere versies de ronde. Het café waar de aanslag plaatsvond, was eerder eigendom van Jevgeni Prigozjin, de man achter de Wagner-huurlingengroep. Prigozjin zegt dat hij het café ter beschikking heeft gesteld voor ‘patriottische’ discussieavonden. Hij zegt op het Telegramkanaal van zijn eigen persdienst, zonder in details te treden, te geloven dat ‘een groep radicalen’ achter de aanslag zit, niet per se de Oekraïense autoriteiten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden