Alleen al het gegeven dat premier Mark Rutte dinsdag in de Tweede Kamer debatteert over de gevolgen van de afgelopen verkiezingen, toont aan hoe zeer zijn kabinet verzwakt is. De coalitie blokkeerde in eerste instantie het debat, maar moest daar schielijk op terugkomen toen de rest van de oppositie daar verontwaardigd op reageerde. Het was een eerste knieval voor de nieuwe politieke realiteit: Rutte IV kan zich door het dramatisch geslonken zetelaantal in de Eerste Kamer niet meer veroorloven om de oppositie onnodig tegen de haren in te strijken.
Door de omstreden stikstofdeal van afgelopen vrijdag is de spanning rond het debat verder opgelopen. Het CDA wil het regeerakkoord – op termijn – openbreken, D66 niet: het is een constructie die niet eerder vertoond is in de recente parlementaire geschiedenis. De coalitie zal op de tast naar een verdedigingsstrategie moeten zoeken. Zeker is dat ieder verkeerd woord de broze wapenstilstand binnen Rutte IV in gevaar kan brengen.
Premier Rutte kwam afgelopen vrijdag al in het nauw toen hij probeerde om het stikstofcompromis uit te leggen. De premier verzekerde met veel aplomb dat het stikstofbeleid nu versneld gaat worden, hoewel er op termijn dus heronderhandelingen komen over datzelfde beleid. De oppositie ruikt bloed, want niemand weet vooralsnog wat Ruttes versnelling inhoudt.
Niet alleen de premier, maar ook de fractievoorzitters van de regeringspartijen moeten zich schrap zetten voor het debat. D66 zal vanaf links het verwijt krijgen dat de ooit zo ambitieuze natuurdoelstellingen alweer op losse schroeven staan. Hoe harder D66-fractievoorzitter Jan Paternotte dat gaat tegenspreken, hoe moeilijker het voor voor D66 wordt om alsnog water bij de wijn te doen als het CDA over een paar maanden om een wijziging van het regeerakkoord gaat vragen.
Ook het CDA blijft in een lastige positie zitten. De partij weigert nog altijd te vertellen wat er precies veranderd moet worden aan het regeringsbeleid: eerst moet duidelijk worden wat de provincies afspreken. Nu al klinkt het verwijt dat de partij het echte werk daarmee afschuift op de provincies.
De VVD heeft een vergelijkbaar probleem: ook de grootste regeringspartij schrikt ervoor terug om kleur te bekennen op het stikstofdossier. Dat heeft deels te maken met de interne verdeeldheid: een deel van de achterban wil vooral dat de bouw verdergaat, maar er zijn ook genoeg VVD'ers die sympathiseren met de boeren. Er speelt ook iets anders: als de VVD wél stelling neemt, kan Ruttes kabinet in gevaar komen. Door te schipperen hoopt de VVD zowel Wopke Hoekstra als Sigrid Kaag binnenboord te houden.
De coalitie zal dinsdag vooral willen benadrukken dat er meer is dan alleen het stikstofdossier. Op tal van andere terreinen – klimaat, woningbouw, economie – kan Nederland zich volgens de regeringspartijen nu niet veroorloven om alles weer stil te leggen, in afwachting van nieuwe verkiezingen. Een kabinetscrisis zou onverantwoordelijk zijn. Niet voor niets benadrukte premier Mark Rutte in de brief die hij vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde dat zijn kabinet nog vol ambitie zit en ‘over de volle breedte, op alle grote vraagstukken, verdere verbetering wil laten zien’.
BBB-leider Caroline van der Plas heeft daar geen vertrouwen meer in. Zij constateerde al meteen na de Provinciale Statenverkiezingen dat Rutte IV beter kan opstappen, omdat het draagvlak onder de kiezers is weggevallen. Mede door die harde stellingname kan ook de BBB-leider zich dinsdag opmaken voor een vuurproef. In het verleden lieten andere partijen Van der Plas nog grotendeels links liggen, maar die tijd is voorbij. Politieke tegenstanders zullen nu ook haar plannen meer onder vuur gaan nemen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden