De Keniaanse oppositieleider Odinga blies zondag een nieuwe betoging af – de ‘moeder aller protesten’ – na een handreiking van president Ruto. Zo slaagt Odinga er niet voor het eerst in invloed af te dwingen met het mobiliseren van zijn aanhang.
‘We staken de demonstratie die gepland stond voor maandag’, zegt de Keniaanse oppositieleider Raila Odinga in een verklaring op zondagavond. Hij stelt dat Kenia ‘wordt geconfronteerd met de ergste crisis in decennia’. Eerder was Odinga van plan om op maandag ‘de moeder aller protesten’ te houden, waarbij zijn volgelingen hun land zouden ‘terugnemen’. Na een handreiking van president William Ruto bond hij zondagavond in.
Daarmee komt een einde aan twee weken van demonstraties en rellen, waarbij drie Kenianen om het leven kwamen en de politieke en sociaal-economische verhoudingen in Kenia op scherp kwamen te staan.
De 78-jarige Odinga bestrijdt het bewind van William Ruto, die sinds augustus president is van Kenia. In de maanden na Ruto’s aanstelling zijn de prijzen van voedsel als maïsmeel en suiker verdubbeld, net als de prijs van brandstof. De onvrede die over die prijsstijgingen is ontstaan, grijpt de 78-jarige Odinga aan om grootschalige demonstraties tegen het regime van Ruto te organiseren. De afgelopen twee weken gingen duizenden mensen de straat op om te demonstreren.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
De regering van Ruto bestempelt die protesten als ‘onwettig’ en laat de demonstraties hardhandig beëindigen door de Keniaanse oproerpolitie. Odinga houdt vol dat zijn protesten binnen het recht op vreedzaam demonstreren vallen. Tijdens protestdagen komt het publieke leven deels stil te liggen, wat ironisch genoeg veel schade aan de Keniaanse economie toebrengt. De protesten leveren ook wraakacties op, waarbij bijvoorbeeld bedrijven van Odinga het doelwit zijn van plunderingen.
Toch zijn de demonstraties en bijbehorende rellen niet nieuw. Odinga probeert al decennia president van Kenia te worden. Hoewel dat nooit is gelukt, slaagt hij er telkens wel in zijn achterban te mobiliseren om zo door middel van door grootschalige demonstraties inspraak, macht en hervormingen af te dwingen.
Zo leidde Odinga massaprotesten na de door hem aangevochten verkiezingen van 2007. Etnische groepen kwamen vervolgens tegenover elkaar te staan, waarbij meer dan duizend mensen tijdens gewelddadige botsingen om het leven kwamen. Om een einde te maken aan de massale protesten en het etnisch geweld tekende de toenmalige president van Kenia, Mwai Kibaki, een overeenkomst met oppositieleider Raila Odinga. De macht werd gedeeld: Kibaki bleef president, Odinga werd premier.
Maar Odinga wilde president worden en bleef zich verkiesbaar stellen. In 2017, toen Odinga de verkiezingsstrijd wederom verloor en president Uhuru Kenyatta en zijn vicepresident William Ruto hun termijn verlengden, vocht hij de verkiezingsuitslag met succes aan. De verkiezingen moesten over, maar Odinga had geen vertrouwen meer in de kiescommissie en boycotte de verkiezingen.
Kenyatta werd daardoor opnieuw verkozen tot president, wat wederom leidde tot etnisch geweld. Om een einde aan de chaos te maken en zijn positie te versterken sloot ook Kenyatta een pact met Odinga. Dat politieke moment kwam bekend te staan als ‘de handdruk’, waarbij Odinga meer zeggenschap kreeg. Kenyatta beloofde zelfs om Odinga te steunen bij de verkiezingen van 2022.
Door die opvallende samenwerking tussen Kenyatta en Odinga kwam William Ruto, die tot aan ‘de handdruk’ altijd door Kenyatta werd gepresenteerd als Kenia’s nieuwe president, buitenspel te staan. Ruto kwam tegenover Odinga en Kenyatta te staan, en won na een geslaagde campagne de verkiezingen van augustus vorig jaar met een nipte meerderheid.
Die uitslag klopt niet, vond Odinga, en hij vocht ook deze weer aan. Maar van eerdere bewijzen die Odinga aandroeg ter verdediging van zijn fraudeclaims maakte het Keniaanse Hooggerechtshof gehakt. De verkiezingen hoefden niet over, stelden de rechters, Ruto is de terechte winnaar.
In een poging het land te ontwrichten door middel van protesten wil Odinga nu opnieuw inspraak afdwingen. Zo vindt de oppositieleider dat hij niet wordt betrokken bij Ruto’s hervormingen van de kiescommissie, een punt waarop Ruto zondagavond reageerde.
President Ruto, die door de stijgende voedselprijzen en economische malaise steeds verder onder druk komt te staan, zegt in zijn verklaring de kou uit de lucht te willen nemen. Er moet ‘een tweeledige parlementaire commissie’ komen die Odinga’s zorgen over het verkiezingsproces moet wegnemen.
‘Dit is een positieve ontwikkeling’, zegt Raila Odinga wanneer hij niet veel later voor de camera’s van de Keniaanse pers verschijnt. ‘We stemmen in met een evenwichtige parlementaire procedure die door beide partijen gezamenlijk wordt voorgezeten.’
Toch zijn de handreikingen van beide partijen nog geen nieuwe ‘handdruk’. Zo eist Odinga tijdens zijn ‘tegenbod’ de onmiddellijke vrijlating van tijdens de protesten gearresteerde demonstranten. Of Ruto die eis zal inwilligen, is zeer de vraag. Door jarenlang oppositie voeren weet Odinga echter dat hij met zijn demonstraties veel voor elkaar kan krijgen. Vandaar dat hij in zijn verklaring ook nog een dreigement uit: ‘Mocht er geen zinvolle betrokkenheid of reactie komen van Ruto, dan zullen we onze demonstraties na een week hervatten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden