Advocaat Irvin Kanhai parkeert zijn ijsblauwe auto in de met afval bezaaide berm, pal voor de veiligheidshekken. De advocaat van Desi Bouterse in het proces over de zogeheten Decembermoorden groet de aanwezige agenten, schuift zichzelf door een kier in het hek en schuifelt over de lege straat naar de rechtbank van Paramaribo. De raadsman op leeftijd is slecht ter been.
Kijken naar de aankomst van Kanhai, de drom journalisten op het bordes en de ijsberende kleerkasten van de militaire politie is als kijken naar een onbesliste voetbalwedstrijd met een oneindig aantal verlengingen. Hoeveel zittingen dit proces telt sinds het begin in 2007, weet zelfs de communicatieafdeling van het Surinaamse Hof van Justitie niet direct te vertellen.
Het bijzondere aan de zitting van vrijdagmorgen is dat het, na meer dan vijftien jaar, de laatste had kunnen zijn voor de definitieve uitspraak. Als de driekoppige Krijgsraad na het aanhoren van het verweer van Kanhai had besloten over te gaan tot het vellen van het vonnis waarnaar Suriname hunkert.
‘Pas als Bouterse veroordeeld is, gloort er aan de horizon weer een toekomst voor Suriname’, zei Hugo Essed een paar dagen voor de zitting. Essed is de advocaat van de vijftien mannen die de eigenlijke hoofdrolspelers zijn in dit proces. De mannen die in de nacht van 7 op 8 december 1982 door het militaire regime werden gemarteld en vermoord in het koloniale Fort Zeelandia. Twee jaar eerder had een groep onderofficieren de eerste democratisch gekozen regering na de onafhankelijkheid in 1975 omvergeworpen. Bouterse ontpopte zich snel tot de leider van die groep en van het land. Het OM houdt hem daarom, op basis van getuigenverklaringen, verantwoordelijk voor de planning en uitvoering van de moorden.
Bij elke zitting is het opnieuw de vraag of Bouterse zal komen opdagen, maar nu is hij er bijna stipt op tijd, samen met zijn vrouw. Hij neemt plaats op de stoel recht tegenover voorzittend rechter Dinesh Sewratan, geflankeerd door medeverdachten tegen wie dezelfde straf wordt geëist. Het kale hoofd van de meest omstreden man van Suriname glimt in het tl-licht.
In januari hoorde Bouterse het Openbaar Ministerie (OM) in hoger beroep de oorspronkelijke strafeis herhalen: 20 jaar cel. Nieuw was dat de officier van justitie ook expliciet gevangenneming eiste tegen de 77-jarige voormalig legerleider, ex-president en in Nederland veroordeelde drugshandelaar die ook nog steeds de immens populaire voorzitter is van de grootste oppositiepartij in het Surinaamse parlement, de NDP.
Ook deze zitting kent een kleine primeur: de aanwezige pers mag in de zaal zitten en niet zoals gewoonlijk in een aparte ruimte met een videoverbinding. Dat komt niet doordat de rechter tot het inzicht is gekomen dat dit bevorderlijk is voor de kwaliteit van de berichtgeving, maar omdat de speaker in de perszaal de eerste minuten van het pleidooi van Kanhai vertaalt in een onheilspellend en vooral onverstaanbaar grommen en krassen.
‘Nederland is volledig verantwoordelijk voor de gebeurtenissen in de tweede week van december 1982.’ In ruim drie uur zegt Kanhai weinig nieuws, maar diept hij vooral zijn al vaak gemaakte beschuldigingen aan het adres van Nederland uit. Nederland zou samen met de VS op een tegencoup hebben gezonnen en de vijftien vermoorde mannen – ondernemers, journalisten en een aantal militairen – hebben aangestuurd. Hij onderstreept nog eens dat het geen toeval is dat Nederland de documenten hierover tot 2060 tot staatsgeheim heeft laten verklaren en hamert erop dat dit proces ‘ook een poging is tot geschiedschrijving van het onafhankelijke Suriname’.
Dan volgt de lezing van de gebeurtenissen zoals Kanhai die al jaren verkondigt: als wettige machthebber van Suriname handelden de militairen uit noodweer tegen coupplegers en het OM heeft geen overtuigend bewijs voor moord met voorbedachten rade. Tot slot pleit hij voor ‘vrijspraak uit vaderlandsliefde’, verwijzend naar de door de diepe economische crisis instabiele politieke situatie waarin Suriname nu verkeert.
Na de Decembermoorden zijn heden en verleden in Suriname in een niet te ontwarren knoop geraakt. De twee generaties Surinamers die sinds 1982 een volwassen leeftijd hebben bereikt, leven in een land met twee waarheden. Afhankelijk van iemands socialisatie, politieke overtuiging, etniciteit en sociaal-economische positie, is Bouterse een misdadiger die al decennia achter de tralies had moeten zitten of een volksheld, de belichaming van de Surinaamse trots.
Het einde van het proces is niet zo dichtbij als het even leek. Als Kanhai is uitgepraat, besluiten de rechters zonder nadere toelichting tot een volgende verlenging. Op 30 mei is het OM weer aan zet.
‘Ik heb niks nieuws gehoord.’ Rani Sohansingh, zus van de vermoorde zakenman Robby Sohansingh en echtgenoot van slachtofferadvocaat Essed, slaakt op de gang een diepe zucht. Ze woonde alle zittingen bij, als nabestaande maar ook als geïnteresseerd advocaat. Ze is er zeker van dat Bouterse, alle vertragingen ten spijt, in de gevangenis zal eindigen. ‘Als het Hof hem veroordeelt maar niet gevangenzet, maken ze zichzelf daar onsterfelijk belachelijk.’
Bouterse komt naar buiten, ondersteund door twee lijfwachtachtige figuren. Ook hij schuifelt. Zijn gebrekkige gezondheid en zijn vermeende verslaving aan verschillende middelen zijn al jaren een geliefd onderwerp in het levendige Surinaamse geruchtencircuit. Maar zoals dat in geruchtencircuits gaat, weet niemand er precies het fijne van.
Advocaat Karhai beantwoordt op de stoep nog een paar vragen. Of hij de uitspraak nog dit jaar verwacht, vraagt iemand. De advocaat haalt zijn schouders op. Misschien. ‘Maar wel pas na het zomerreces.’ Het Decembermoordenproces schuifelt naar het einde.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden