Hoogleraar Geerten Boogaard, die al jaren onderzoek doet naar de bestuurlijke verhoudingen in Nederland, meent dat het kabinet bij het stikstofbeleid weinig andere keus heeft dan rekening te houden met de nieuwe verhoudingen in de provinciehuizen. Het hoe dan ook doordrukken van de eigen plannen zou neerkomen op een bestuurlijke oorlogsverklaring.
‘Het kabinet kan zeggen: ‘Fijn dat jullie verkiezingen hebben gehad, maar wij drukken die stikstofwet toch door en daar hebben jullie je aan te houden’, maar de bestuurlijke realiteit is anders’, meent Boogaard die lid is van het CDA, maar zichzelf omschrijft als ‘onthecht’ van de partijpolitiek. ‘In Nederland hangt alles met alles samen. Technisch gezien kan het Rijk het hele stikstofdossier overnemen van de provincies, zelf een gebiedsplan vaststellen en boeren gaan uitkopen, maar de landelijke overheid heeft daar de capaciteit niet voor en zo’n oorlogsverklaring gaat ook doorwerken op andere dossiers, zoals de huisvesting van asielzoekers of woningbouwprojecten. Dan gebeurt er niks meer.’
‘Dit is geen afschuiven. Dit is hoe ons systeem werkt en hoe de verantwoordelijkheid is verdeeld. De provincies hebben een sleutelrol. Zij verstrekken de vergunningen. Je kunt niet zomaar een stikstofdoelstelling over de schutting gooien met de boodschap: ‘Zo hadden we het gewenst en verder geen commentaar’.
‘De hogere stikstofdoelstelling van dit kabinet was het resultaat van een scherpe politieke uitruil tijdens de formatie. Die werd niet van onderaf uitonderhandeld, maar van bovenaf opgelegd als een blauwdruk, heel centralistisch en bureaucratisch, bijna op z’n Frans waar de marsorders altijd uit Parijs komen. Dat heeft de zaak op scherp gezet en daar is een reactie op gekomen.
‘In onze gedecentraliseerde verhoudingen wordt maatschappelijke onvrede heel snel opgestofzuigd in het systeem. In Frankrijk blijft de onvrede op straat en daar escaleert de boel dan, maar in Nederland komt de boer die met zijn tractor de deur van het provinciehuis inrijdt uiteindelijk met een dikke fractie in de Provinciale Staten. De maatschappelijke onvrede komt aan tafel. Dan krijg je een discussie en moet je bekijken wat de gevolgen zijn voor het beleid.
‘Ik ben hoopvol. Dit is een kans om het nog een keer te proberen op de klassieke, meer organische manier, met meer respect voor de zelfstandigheid en eigenheid van het binnenlands bestuur.’
‘Het directieve proces is ook niet bepaald succesvol verlopen. Maar het is waar dat het we merendeel van de crises waar we nu in zitten zelf hebben veroorzaakt. In die zin is er ook een schuld van het systeem. Organische verhoudingen zijn niet per se efficiënt. Maar zo zit het systeem al sinds Thorbecke in elkaar: geen commandostructuur, maar een systeem van eenstemmigheid. Als we het eenmaal eens zijn, zijn we over het algemeen zeer efficiënt, maar het kan lang duren voordat we het eens zijn.’
‘Dat is evident een grote fout geweest. Daarom piepen ze nu ook het hardst. Een partij als D66 zit er veel functioneler in. D66'ers zijn anders dan CDA’ers geen geboren fan van decentralisatie en zoeken vooral naar efficiëntie.’
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 kreeg hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn onthullingen over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in VS en Rusland.
Alinea 3
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden