Vanaf het standbeeld van Michiel de Ruyter op de boulevard van Vlissingen wijst Angélique Duijndam naar enkele monumentale gebouwen bij de haven beneden. ‘Zie je het Lampsinshuis daar, waar nu het Zeeuws maritiem muZEEum is gevestigd? Daar woonde in de 17de eeuw de rijke reder Lampsins die betrokken was bij de vestiging van een slavenkolonie op het Caribische eiland Tobago.’
De permanente miezerregen trotserend, die aan komt waaien vanaf de Westerschelde, vervolgt ze: ‘En daar, het beursgebouw in Hollandse renaissancestijl uit 1635. Vlissingen is steenrijk geworden van de slavenhandel. Het was burgemeester en koopman Jan de Moor die in 1628 het schip Fortuyn naar Tobago stuurde om er een plantagekolonie te stichten. Een stadje op dat eiland heette zelfs Nieuw-Vlissingen.’
Duijndam, geboren in Suriname en werkzaam bij het Antidiscriminatiebureau Zeeland, is een van de kartrekkers van Keti Koti Zeeland, dat op 1 juli de afschaffing van de slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen in 1863 herdenkt. Haar voorouders hebben nog op de Surinaamse plantage La Prosperité gewerkt, die vooral bekendheid verwierf omdat negen voormalige tot slaaf gemaakten de plantage in 1882 kochten.
De 52-jarige ‘SuriZeeuwse’, zoals ze zichzelf omschrijft, schudt haar hoofd met hairextensions wanneer de hoogst actuele discussie over het slavernijverleden van Vlissingen aan bod komt. Want uit onderzoek blijkt dat het kleine havenstadje aan de Westerschelde een belangrijke speler was in de slavenhandel.
‘In de tweede helft van de 18de eeuw was Vlissingen zelfs de onbetwiste hoofdstad van de Nederlandse slavenhandel’, concluderen twee onderzoekers in een rapport dat in 2021 is geschreven in opdracht van de gemeente. ‘Tussen 1750 en 1780 vervoerden Vlissingse schepen zo’n 60 duizend Afrikanen als slaaf.’
Nog een schokkende conclusie: ‘De slavenhandelselite had nauwe banden met het toenmalige stadsbestuur. In de 18de eeuw waren diverse slavenhandelaren bijvoorbeeld schepen (wethouder) van Vlissingen.’ En: Tijdens het hoogtepunt van de Vlisssingse slavenhandel was mogelijk een kwart van de lokale economie direct of indirect verbonden met de trans-Atlantische slavenhandel.’
In een reactie op het onderzoeksrapport erkende het gemeentebestuur dat Vlissingen een belangrijke en dus dubieuze rol heeft gespeeld in het Nederlandse slavernijverleden. Maar officiële excuses aan de nazaten van tot slaaf gemaakten, onder wie Angélique Duijndam, zijn nooit gemaakt.
Vijf partijen in de gemeenteraad roepen het gemeentebestuur daarom op om op 1 juli aanstaande alsnog die excuses aan te bieden. ‘Het gemeentebestuur van Vlissingen is de rechtsopvolger van de voorgangers die dit historische onrecht mogelijk hebben gemaakt’, zegt Pieter Jan Mersie van de ChristenUnie in het initiatiefvoorstel dat hij afgelopen donderdagavond samen met collega’s van GroenLinks, SP, PvdA en D66 heeft ingediend. ‘Met het aanbieden van excuses zetten we de pijn van de nazaten van tot slaaf gemaakten op de voorgrond en niet ons eigen gelijk. Als gemeentebestuur geven we daarmee aan hun verdriet te willen begrijpen.(....) Excuses gaan verder dan de erkenning van een historisch gegeven.’
Maar tijdens de commissievergadering vorige week bleken andere partijen daarover nog wel de nodige vragen en twijfels te hebben. Sterker nog: het lijkt erop dat in de gemeenteraad van Vlissingen geen meerderheid voor excuses zal zijn wanneer er op 13 april over het voorstel zal worden gestemd.
‘Je kunt het huidige college niet verantwoordelijk stellen voor wat er toen is gebeurd’, verklaarde VVD-gemeenteraadslid Yvette Hoogstraten. Ze vraagt zich ook af ‘wat de meerwaarde is van een min of meer afgedwongen excuus’.
Sommige raadsleden zijn ook bang dat excuses zullen leiden tot betaling van schadevergoedingen. Maar om die angst te ondervangen is in het initiatief nadrukkelijk gezet dat ‘aan het aanbieden van excuses geen kosten zijn verbonden’.
CU-raadslid Mersie blijft hopen op een positieve uitkomst. En dat Vlissingen in navolging van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag excuses zal aanbieden. Ook buurstad Middelburg zal dat op 1 juli doen. Mersie zou het ‘heel erg vinden’ wanneer Vlissingen, ooit de hoofdstad van de Nederlandse slavenhandel, het zou laten afweten: ‘Wat voor effect zal dat hebben op de nazaten?’
Angélique Duijndam noemt de worsteling van Vlissingen met zijn slavernijverleden pijnlijk. ‘Het lijkt erop dat tegenstanders de rol van Vlissingen in deze geschiedenis nog steeds bagatelliseren.’
Ook zij onderstreept dat het niet gaat om persoonlijke excuses door huidige bestuurders, maar om excuses vanuit het bestuur als instituut: ‘Het gaat om wat de gemeente toentertijd gedaan heeft. Daar moeten we rekenschap over afleggen.’
Volgens haar gaan excuses veel verder dan erkenning. ‘Erkenning dat iets is gebeurd, is een lege frase’, aldus Duijndam. ‘Het aanbieden van excuses is een eerste stap op weg naar heling en verbinding tussen wit en zwart. Want bij witte mensen leeft schaamte, en bij zwarte mensen leeft boosheid. Het wordt tijd dat er wederzijds respect komt voor elkaars verhaal.’
Ze maakt zich ook al jaren sterk voor een eigen slavernijmonument in Vlissingen. Want nu wordt Keti Koti (dat staat voor: ketenen gebroken) door de steden op Walcheren gezamenlijk herdacht bij het slavernijmonument in Middelburg, samen met Vlissingen en Veere.
‘Michiel de Ruyter mag van mij hier best blijven staan op de boulevard, als admiraal en zeeheld, ook al heeft hij in de 17de eeuw indirect eveneens een rol gespeeld bij de slavenhandel’, zegt Duijndam. ‘Maar het zou mooi zijn als verder op de boulevard, tussen de kanonnen met uitzicht op het water van de Westerschelde, een apart monument komt te staan ter herinnering aan al die tot slaaf gemaakten. Zodat iedereen weet, ook in deze tijd van moderne slavernij – kijk maar naar de omstandigheden van arbeidsmigranten: we moeten elkaar altijd als mens, en niet als productiegoed, blijven zien.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden