Knalt na het kabinet straks ook Club Caroline uit elkaar? Het lijkt onvermijdelijk. De natuur houdt geen rekening met verkiezingen, en de rechter evenmin. Dat durfde Christianne van der Wal, minister voor Natuur en Stikstof, als enige gewoon nuchter vast te stellen, terwijl ‘Wopke Flopke’ zich wentelde in nederig berouw.
De prijs voor het meest gevatte commentaar gaat dan ook weer naar De Speld: ‘Elitaire BBB legt meerderheid stemmen voor stikstofbeleid naast zich neer.’ De uitslag is immers helder: 30 zetels in de Eerste Kamer voor een strenger beleid, 27 zetels tegen elk zinnig beleid. Oftewel: 30 voor het verstand, 27 voor de kop in het zand. En dan zijn er nog die 18 zetels voor drie partijen die zich wel aan het regeringsbeleid gecommitteerd hebben, maar het liefste helemáál niets zouden vinden, want zo moeilijk, zo vréselijk moeilijk...
Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.
Ja, zo kun je ook naar de uitslag kijken. Je kunt namelijk op veel manieren naar zo’n uitslag kijken. Nu gaat alle aandacht uit naar de kiezer die van partijvoorkeur is veranderd. Maar weegt diens stem zwaarder dan die van de anderen? Hebben we hier onze eigen variant op het fameuze Pruisische Dreiklassenwahlrecht uit de 19de eeuw, waarbij de stem van een rijke kiezer letterlijk tien maal zwaarder woog? Dat thans de stem van een zwevende kiezer meer telt dan van een honkvaste, die van de regiokiezer meer dan van de Randstedeling?
Er wordt nu soms gedaan alsof BBB nagenoeg de absolute meerderheid heeft behaald. Dat is niet zo. En ook al is het rekenonderwijs de laatste decennia achteruit gehold, hoop ik toch dat het feit dat 18 procent minder is dan 50 procent nog niet wordt afgedaan als ‘ook maar een mening’. Maar met de malloten die tegenwoordig zelfs de Kamer bevolken, weet je het maar nooit. FvD-voorman Thierry Baudet repte na zijn vierendeling van een ‘fantastische overwinning’.
Dat BBB overal de grootste is geworden, is vooral aan vergaande versplintering te danken. In 2012 was je met 18 procent van de stemmen nog maar de derde partij. Links versus rechts is nagenoeg onveranderd. De grote verschuivingen waren bínnen het rechterkamp: van stuurloos rechts naar spookrijdend rechts. Hier zijn drie decennia lafheid en leugens in het gezicht van VVD en CDA ontploft. Symbolisch: alleen in de miljonairsenclave Rozendaal behaalde de coalitie nog bijna de meerderheid.
Uiteraard staat zij nu zwaar onder druk. De Duitsers hebben daarvoor een mooie uitdrukking: ‘Sie wussten weder ein noch aus’. Wat ze ook besluiten: het loopt fout af, en Ruttes trukendoos is leeg. ‘Redeloos, radeloos, reddeloos’, heette dat in het Rampjaar 1672. En dat 2023 voor het CDA een rampjaar is, is evident. Want ook al smelt de VVD al jarenlang geleidelijk weg – de ‘premierbonus’ bestaat inmiddels uit een halvering – de echte implosie is natuurlijk hier.
En daarmee volgt binnenkort ook die van het kabinet. Wopke Hoekstra wil nu van het stikstofbeleid af, zijn weggelopen kiezers achterna. D66 daarentegen vindt de redding van de planeet terecht belangrijker dan de redding van het CDA. Afgezien daarvan dat zij daarvoor de natuur en de rechter aan haar kant weet: dat heeft zij immers háár kiezers beloofd.
VVD-campagneleider Thierry Aartsen – het lichtste lichtgewicht in zijn Kamerfractie (en dat is bij zoveel concurrentie best knap) – verkondigde op de verkiezingsavond dat er bij de formatie te veel aan D66 was toegegeven.
Maar dat was de prijs die de VVD moest betalen voor de D66-deelname aan een ongewenste rechtse coalitie, en voor de prolongatie van het mislukte premierschap van Rutte. Dat VVD en CDA nu electoraal in hun leugens gestikt zijn, is voor D66 geen reden niet aan háár kant van de formatiedeal vast te houden.
Omdat het voor CDA én D66 om hun overleven gaat, toegeven aan de ander ondenkbaar is, scheurt straks het kabinet. En vervolgens komt ook BBB onder druk te staan. Die moet dan namelijk kiezen tussen Boer en Burger.
Die interne haarscheurtjes worden nu al in de provincie zichtbaar. BBB trok met twee hoofdthema’s kiezers: het stikstofbeleid en de onttakeling van de publieke voorzieningen in de regio. Voor het eerste zal zij over rechts moeten gaan. De prijs: verdere onttakeling, want dat is de logische uitkomst van het marktfetisjisme van de VVD, dat het concept ‘openbare nutsbedrijven’ niet kent. Voor het tweede zal zij over links moeten gaan, waar men verwante zorgen en opvattingen heeft. De prijs: een serieus klimaatbeleid zonder wetteloze geitenpaadjes, ook niet voor de wolf.
Het gaat niet alleen politiek niet samen, het gaat ook feitelijk niet samen. ‘Oost-Nederland boos over stilleggen wegen en spoorlijnen’, kopte de Volkskrant donderdag. Ja: boeren, burgers en bedrijven zitten elkaar in de weg. Geen dwang bij uitkoop veehouders? Dan ook geen wegen of woningen erbij.
De retorische gaven van onze nieuwe politieke kroonprinses Caroline van der Plas zullen hier niet helpen. De oude Romeinen kenden nog de zeegod Neptunus, aan wie zij offers konden brengen om de woedende elementen gunstig te stemmen. Een toespraak tot een alsmaar verder stijgende Noordzee belooft vandaag toch wat minder resultaat. Maar misschien kan onze politieke kroonprinses Caroline het eens met de echte prinses Irene proberen, die heeft al wat ervaring met het toespreken van bomen opgedaan.
Niet alles kan, zoals Johan Remkes reeds stelde. Dat geldt ook voor BBB. Ook die zal moeten kiezen. En afhankelijk van de gedane keuze loopt dan of de helft van de kiezers boos weg, of spat de partij langs de breuklijn boer-burger uiteen. Beide kan uiteraard ook.
Source: Volkskrant