Er is iets raars aan de hand met Vivaldi. Hij is een van die weinige componisten met, om in de taal van marketeers te spreken, ‘100 procent naamsbekendheid’. Maar eigenlijk weten zelfs de doorgewinterde klassiekemuziekliefhebbers vaak amper wat hij nou eigenlijk heeft gemaakt. De roem van de Venetiaan is slechts gebaseerd op een handjevol stukken, een nauwelijks representatieve fractie van zijn oeuvre.
Want lees je de naam Antonio Vivaldi (1678-1741), dan is de kans groot dat je hersenen meteen De vier jaargetijden beginnen af te spelen. En is het niet een van deze vier steengoede vioolconcerten, dan is het wel een ander concerto, het door contrast gekenmerkte instrumentale genre waarin een solist het tegen een orkest(je) opneemt.
Ja, Vivaldi was een van de grootheden in dat genre, en we hebben er 498 (!) van zijn hand, voor viool, fagot, cello, noem maar op – zelfs mandoline. Toch moet hij de meeste tijd hebben gestoken in vocale muziek: Vivaldi was een van de populairste operacomponisten van zijn tijd.
Drie stukken van de meester. Waarvan twee met zang.
Nisi Dominus is een zetting van psalm 127. Het beroemdste van de negen delen waarin de tekst is opgedeeld, is Cum dederit: het dwingende, consequent aangehouden ritme mondt uit in een lesje muzikale spanningsopbouw. Typisch Vivaldi: heel veel bereiken met weinig middelen. De afslagen in de lang uitgesponnen zanglijn boven een aangehouden akkoord doen oriëntaals aan. Voor de handelsnatie Venetië lag het Oosten dan ook om de hoek.
Toen corona uitbrak, had componist Reza Namavar niets te doen. Hij nam zich voor om in de vrijgekomen tijd alle concerten van Vivaldi in telegramstijl te analyseren en van een cijfer te voorzien. Het liep iets uit de hand: hij was er vijf à zes uur per dag mee bezig. In april 2021 was zijn 69.952 woorden tellende verslag klaar.
Wat vond Namavar, zelf een van de briljantste componisten van Nederland (alleen al op basis van zijn hoorspel-cantate De betoverde vaatwasser zou hij een staatsonderscheiding verdienen), Vivaldi’s beste? Het Concert voor viool in d-klein met het RV-nummer 237 (RV staat voor Ryom-Verzeichnis) gaf hij een 10. ‘Totaal obsessief en manisch in textuur’, aldus Namavar. Volledig mee eens. Met zijn stijgende toonladderfiguren wekt Vivaldi meer energie op dan een kerncentrale.
Vivaldi was naast componist en vioolvirtuoos ook priester en docent. Veel van zijn composities schreef hij voor het Ospedale della Pietà, een tehuis voor vondelingen die daar een goede opleiding kregen. Meisjes volgden er muziekles en maakten deel uit van het koor of het orkest, dat bekendstond om zijn hoge kwaliteit.
Voor dit Ospedale schreef hij ook Juditha triumphans (1716). Dit kleurrijke oratorium (een groot stuk voor zangers en orkest, vaak met een bijbels verhaal) gaat over de triomferende Judith. Haar stad Betulia wordt belegerd door legeraanvoerder Holofernes, die Judith wel een lekker hapje vindt. Ze voert hem dronken in zijn tent en onthoofdt hem. Die dosis girlpower inspireerde Vivaldi tot het schrijven van een van zijn allerbeste stukken.
Alle Spotify-afspeellijsten van deze rubriek zijn terug te vinden op volkskrant.nl/deklassieker
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden