De aankomst van Kamala Harris, de eerste vrouwelijke en eerste zwarte vicepresident van de Verenigde Staten, vrijdag op de splinternieuwe luchthaven van Lusaka was ‘symbolisch’. Afrikaanse media wezen erop dat de luchthaven net als veel andere prestigieuze bouwwerken is gefinancierd met Chinese leningen, waaronder Zambia juist bijna is bezweken.
Harris riep crediteuren op Zambia te helpen om de schuldenberg te verlichten, zoals door de G20 is toegezegd toen het land tijdens de corona pandemie failliet dreigde te gaan. Maar China ligt tot ergernis van de Verenigde Staten al langer dwars om Zambia te verlossen van de schuldenlast van circa 17 miljard dollar. ‘Onze prioriteit is om onze economie op te bouwen. Maar schulden houden ons tegen’, zo zei de Zambiaanse president Hichelema tijdens het bezoek van Harris.
De toenemende afhankelijkheid en invloed van China en Rusland in Afrika baren de Verenigde Staten ernstige zorgen. In de eerste plaats vanwege de economische belangen; Afrika is rijk aan talloze onmisbare grondstoffen zoals uranium, kobalt en koper en vormt met zijn snelst groeiende bevolking ter wereld een lucratieve afzetmarkt voor retail- en voedselbedrijven wereldwijd.
Daarnaast is er een politieke verschuiving gaande waarin het continent zich steeds meer afkeert van het Westen en zijn voormalige kolonisators en toenadering zoekt tot bondgenoten die minder paternalistisch zaken doen en niet zeuren over bijvoorbeeld mensenrechten. De alarmbellen gingen vorig jaar rinkelen toen liefst 19 Afrikaanse landen in de Verenigde Naties zich van stemming onthielden bij de veroordeling van de annexatie van Oekraïne door Rusland. Ook de toenemende aanwezigheid van de Russische huurlingengroep Wagner in fragiele landen als Mali, Libië en de Centraal Afrikaanse Republiek baart het Westen grote zorgen.
Kamala Harris begon haar tournee afgelopen zondag in Ghana, dat momenteel ook door een grote financiële crisis gaat. Ze zegde 139 miljoen dollar aan steun toe en beloofde dat de VS samen met Amerikaanse bedrijven een miljard gaan investeren om de economische kansen voor vrouwen in Afrika te verbeteren. Ook bezocht ze net als toenmalig president Barack Obama in 2009 fort Cape Coast, waarvandaan honderden jaren lang tot slaaf gemaakten naar Amerika zijn vervoerd.
In Ghana uitte Harris ook haar zorgen over lhbti-rechten, daags nadat Oeganda de strengste anti-lhbti-wet van Afrika heeft aangenomen. Na haar vierdaagse verblijf in Ghana reisde Harris door naar Tanzania, waar ze de vrouwelijke president Samia Suluhu Hassan een ‘kampioen van democratie’ noemde in een poging de weg vrij te maken voor herstel van de economische banden. Hassan nam in 2021 het presidentschap over van haar autoritaire en repressieve voorganger John Magufuli en kreeg van Harris forse financiële steun toegezegd om de democratie en het investeringsklimaat te herstellen.
Bij aankomst in Zambia vrijdag bezocht Harris in Lusaka het huis waar haar Indiase grootvader als ambtenaar had gewoond in de jaren zestig net na de onafhankelijkheid. Harris die er als klein meisje al eens geweest, noemde het ‘heel bijzonder’ om terug te keren. Haar grootvader was ‘een van haar favoriete personen’ en van grote invloed op haar leven ‘als iemand die gelooft in de eerbaarheid van publieke diensten en de strijd tegen corruptie’.
De banden met Afrika waren onder president Donald Trump ernstig verslechterd nadat hij een streep zette door miljardensteun voor de hulp aan vrouwen en meisjes en naar Afrikaanse landen had verwezen als ‘shithole-countries’. Onder Biden is de aandacht voor Afrika terug met bezoekjes van de ministers Antony Blinken van Buitenlandse Zaken en Janet Yellen en First Lady Jill Biden. Eind vorig jaar zegden de Verenigde Staten op een speciale Afrika-top in Washington 55 miljard dollar toe voor de komende drie jaar.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden