Wie de Nederlands-Vlaamse tv-serie Arcadia, over het gelijknamige fictionele land, volgt, zal niet verbaasd zijn dat de Belgische production designer Kurt Loyens (54) groot liefhebber is van brutalistische architectuur. Stoere en hardvochtige gebouwen opgetrokken uit ruw beton geven Arcadia een onheilspellende aanblik. De keuze voor deze bouwstijl past naadloos bij de totalitaire staat, waarin gedrag dat afwijkt van het voorgeschreven algoritme hard wordt bestraft. ‘Dit soort betonarchitectuur heeft een groot wow-effect, maar ook een onaangename, kille sfeer, die goed past bij de ultieme controlemaatschappij die Arcadia is’, zegt Loyens.
De coproductie Arcadia van KRO-NCRV met de Vlaamse VRT (zondag is aflevering drie te zien op NPO 3) speelt zich af in de nabije toekomst. Er is een ramp gebeurd – althans dat vermoed je als kijker – en de mensheid heeft zich teruggetrokken in een omheinde wereld. De serie is een klassieke dystopie, waarin het individu wordt geregeerd met elektronisch toezicht. Wie niet voldoet aan strikte gedragsnormen, wordt buiten de muur gezet, waar de wildernis heerst. De muur in de serie is gevisualiseerd bij Radio Kootwijk, een betonnen kathedraal op de zandgronden van de Veluwe. ‘Door de afgelegen ligging ideaal als grenskazerne’, zegt Loyens, die voor deze serie talloze brutalistische scheppingen in Europa heeft bekeken. ‘Ongelooflijk hoeveel geweldige architectuur er is te vinden.’
Over de auteur
Bob Witman schrijft sinds 1999 voor de Volkskrant over architectuur, design en grafische vormgeving.
De hoge muur bij Kootwijk is grotendeels via VFX, digitale visuele effecten, aan het landschap toegevoegd. De hoofdtoren van Radio Kootwijk – ooit de plek vanwaar in 1929 koningin-moeder Emma’s historische woorden Hallo Bandoeng werden doorgestraald naar Indonesië – bleef grotendeels intact. Er werd iets veranderd in de nok van de toren en de zijvleugels kregen meer volume. ‘Het zijn kleine ingrepen, het gebouw zelf is heel indrukwekkend. De architectonische werkelijkheid is het grootste cadeautje voor deze serie’, zegt Loyens.
Een achtervolgingsscène in de eerste aflevering van Arcadia speelt zich af in Les Arcades du Lac in Frankrijk. Het is zo’n wezensvreemde omgeving dat ook hier een digitaal fantasietje kan worden vermoed. Toch is het ongemanipuleerde jarentachtigarchitectuur van de Catalaanse architect Ricardo Bofill, in een Parijse buitenwijk.
Wel is gesleuteld aan het hoofdkwartier van Het Schild, de gevreesde veiligheidsdienst van Arcadia. Het gebouw oogt als een buitenaardse verschijning, maar de romp staat echt in de Duitse stad Wolfsburg en is in 2006 als museum ontworpen door de Britse architect Zaha Hadid. Met zijn spitse front en het uitgerekte driehoekige raam lijkt het op een ufo die op een betonnen voet is geland. ‘Ik heb er samen met een 3D-designer twee verdiepingen op gezet. Maar we zijn geheel in stijl gebleven.’
Voor production designer Loyens, die in 2019 een Gouden Kalf kreeg voor Baantjer, het begin, is Arcadia een gedroomde serie om te maken. ‘Er wordt veel de tijd genomen om de bijzondere gebouwen te introduceren, met aanrij-shots en dronebeelden. Dat maakt mijn werk zeer dankbaar.’ Het introduceren van die zware architectuur draagt sterk bij aan de beklemmende sfeer. Zoals in de scène waarin de familie Hendriks – wier ondergang in de serie centraal staat – in Hummer-achtige politievoertuigen onder het gebouw van Het Schild wordt gereden om verhoord te worden. Als kijker heb je er weinig vertrouwen in dat ze een dergelijk gebouw ongedeerd zullen verlaten.
Voor de serie in 2022 werd gedraaid, bepaalde Loyens samen met regisseur Tim Oliehoek en cameraman Martijn Cousijn wat de sfeer moest zijn in het denkbeeldige land Arcadia. ‘We zochten geen gladde designtoekomst, maar een ruwe recycle-sfeer.’ Het resultaat is een soort retro-futurisme, wat niet alleen spreekt uit de brutalistische architectuur uit de jaren zeventig, maar ook uit de keuze voor de rekwisieten. Neem de futuristische Citroën Maserati uit 1972, waarin de machtige Schild-rechercheur Maarten Heijmans rijdt, of de computers die groenig licht uitstralen, zoals in de vroege MS-Dos-tijd in de jaren tachtig.
Regisseur Tim Oliehoek (44) – eerder maakte hij de series De zaak Menten en Het geheime dagboek van Hendrik Groen – wilde met Arcadia en geen abstract futuristisch toekomstbeeld schetsen waarin niemand zich herkent. ‘Deze beelden zitten in ons geheugen, maar zijn toch heel vervreemdend.’
De coproductie van acht afleveringen is gemaakt met een van de hoogste budgetten uit de geschiedenis van de publiek omroep. ‘Mensen denken dat je met geld alles digitaal kunt faken. Dat is echt niet zo’, zegt de regisseur. De VFX-techniek vergt dat bij elke analoge camerabeweging een apart gemaakt gemanipuleerd beeld moet worden toegevoegd. Heel tijdrovend en duur. ‘Dus zijn we streng geweest in de keuzen voor digitaal. Van het verlanglijstje van Kurt zijn veel dingen gesneuveld.’
Bovendien: als regisseur wordt Oliehoek het gelukkigst van analoog beeld. ‘Dat gebouw van Het Schild in Wolfsburg was voor mij het Walhalla. Met de auto kan je onder die betonnen structuur rijden, dat is zo’n waanzinnige plek. We hebben drie dagen en nachten achter elkaar gewerkt om zo veel mogelijk op locatie te schieten. Hoe knap het digitale werk ook mag zijn, alles op camera draaien blijft het mooiste.’
Arcadia, acht afleveringen, regie Tim Oliehoek, met Monic Hendrickx en Maarten Heijmans. Coproductie KRO-NCRV en VRT. Elke zondag op NPO 3, 20.20 uur. Alle afleveringen zijn al te zien op NPO Plus.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden