Gedwongen door hevige protesten en een massale staking voelde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zich maandag gedwongen om zijn hervormingsplannen voorlopig in de ijskast te zetten. Israëliërs zijn doodsbang dat er niets overblijft van hun democratie als het vetorecht van het Hooggerechtshof wordt ingeperkt en de regering meer zeggenschap krijgt bij de benoeming van rechters.
Alles wijst er echter op dat uitstel zeker geen afstel betekent. Allereerst door de woorden van de premier. ‘Op de een of andere manier zullen we de hervorming doorvoeren’, aldus Netanyahu maandag in zijn toespraak. En dan zijn er de daden. Op dinsdag bijvoorbeeld nam de regering verschillende bureaucratische stappen die nodig zijn om de nieuwe wet over de benoeming van rechters aan te nemen. Mochten de onderhandelingen over de hervormingen klappen, dan kan binnen enkele dagen de wet in stemming worden gebracht.
Namens de Verenigde Staten, de belangrijkste bondgenoot van Israël, heeft zelfverklaard ‘zionist’ Joe Biden deze week duidelijk laten weten wat hij ervan vond. Hij maakt zich ‘ernstige zorgen’, zei de president, toen hem door journalisten naar de ontwikkelingen werd gevraagd. ‘Israël kan hier niet mee doorgaan.’ Een bezoekje aan Washington zit er voor Netanyahu voorlopig ook niet in. Hij is eind december voor de zesde keer aangetreden als premier en traditioneel volgt dan snel een bezoek aan de bondgenoot. Maar Biden liet ferm weten dat Netanyahu ‘op de korte termijn niet’ op een uitnodiging hoeft te rekenen.
‘Joe Biden kent Netanyahu al langer dan Sara (de vrouw met wie Netanyahu in 1991 trouwde, red.)’, reageerde de analist Anshel Pfeiffer op Twitter. Biden weet dan ook als geen ander hoe de Israëlische premier de boel kan bedonderen. Eind februari bijvoorbeeld beloofde Israël bij onderhandelingen in de Jordaanse stad Aqaba, waar ook de VS bij aanwezig waren, de komende maanden geen nederzettingen op Palestijns gebied uit te breiden. Eenmaal thuis liet de regering-Netanyahu weten dat er niets aan de hand was: er was eerder al een uitbreiding van tienduizend woningen goedgekeurd en een nieuw plan zou toch maanden werk vergen.
Biden legde nu dan ook flink de nadruk op het woord ‘werkelijk’ toen hij zei: ‘Hopelijk gedraagt de Israëlische premier zich op een manier die tot een werkelijk compromis zal leiden.’ De oppositie in Israël heeft weinig vertrouwen in Netanyahu en zal er alles aan doen om de druk op de ketel te houden. ‘We zijn allemaal bereid om met Netanyahu aan tafel te zitten’, zei parlementslid Orna Barbivai, die namens de centristische partij Yesh Atid deel uitmaakt van het onderhandelingsteam, dinsdag tijdens een radiointerview. ‘Maar niet met gesloten ogen. Ik geloof die man niet.’
Maar zelfs als Netanyahu wel bereid zou zijn om te bewegen, zal de coalitie waar hij mee in zee is gegaan dit niet toestaan: zodra hij water bij de wijn doet, trekken zij de stekker uit de regering. Veel analisten wijzen erop dat Netanyahu een gijzelaar is geworden van zijn eigen trukendoos. Om aan de macht te komen heeft hij extreemrechtse kolonisten salonfähig gemaakt en hen vervolgens in het hart van zijn regering geplaatst. Daarnaast leunt de premier op de steun van ultraorthodoxe partijen die de hervormingen zien als een manier om hun religieuze wensen door te drukken.
De protesten van de afgelopen maanden, waarbij de vooral seculiere middenklasse en elite van zich laat horen, zijn dan ook een reflectie van een kloof die het land al jaren verdeelt. Die tussen religieus-conservatieven en seculiere liberalen; tussen ultraorthodoxe Torah-studenten die zijn vrijgesteld van de dienstplicht en reservisten; tussen kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever en de burgers van Israël aan de andere kant van de grens. Deze kloof is de afgelopen maanden alleen maar dieper geworden. Wat er de komende tijd ook gebeurt, hij zal niet gemakkelijk worden overbrugd.
Dan is er nog een andere kloof die bij de protesten juist onderbelicht blijft. ‘Enerzijds is onze samenleving gestoeld op liberale waarden en vrijheden, anderzijds is het nationalisme en het racisme hier diepgeworteld,’ zei een van de bekendste mensenrechtenadvocaten van Israël, Michael Sfard, onlangs in een interview met de Volkskrant. Voor het eerste wordt door de demonstranten hard gevochten, maar de bezetting maakt nauwelijks deel uit van het debat.
Kortom: mensen komen op voor hun manier van leven, voor vrouwen en de rechten van lhbti-minderheden, maar niet voor Palestijnen, wier bestaan een grote schaduw werpt over de vraag waar Israëlische democratie nu echt voor staat. En dat terwijl Palestijns land en Palestijnse politieke aspiraties nog verder in het gedrang zullen komen als Netanyahu en zijn uiterst rechtse bondgenoten hun hervormingen hebben doorgevoerd.
Biden is clearly displeased with Netanyahu — to the point where he's veering from the message discipline U.S. officials have been exercising over Israel's judicial overhaul and the resulting mass protests https://t.co/ukDvL2QInC pic.twitter.com/vSlSuCoI6I
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden