Als een buitenaards wezen was geland en onmiddellijk na het verlaten van zijn ruimteschip had gezegd: ‘de politiek werkt hier niet voor iedereen, denk eens aan voorzieningen op het platteland’, dan hadden we dat denk ik erg knap gevonden. Had dat schepsel er in één adem aan toegevoegd dat herstel voor toeslagenouders, hulp aan Groningse gedupeerden en de stikstofaanpak beter moeten, dan hadden we misschien gedacht: die heeft zich in een ander melkwegstelsel zitten inlezen.
Maar het was geen buitenaards wezen. Het was Mark Rutte, twaalf jaar minister-president.
Wat zijn de mogelijkheden? Eén: wat hij ons voorspiegelt, kon altijd al, maar hij komt pas in beweging nu een verkiezingsnederlaag zijn politieke lot bedreigt. Twee: hij had zich aangeleerd om consequent ‘vreselijke aardbevingen’ en ‘verschrikkelijk toeslagenschandaal’ te zeggen, maar meende er weinig van. Of drie: er zal niets worden opgelost, maar zo moet het er wel uitzien om de coalitie een oppepper te geven en dus gaan ze dingen doen, maakt niet uit wat.
Voor zo’n schouwspel van daadkracht houd ik het meest mijn hart vast. Want het is niet dat de overheid wéínig heeft gedaan in Groningen. Veel juist. Overtuigende eisen tot schadevergoeding van bewoners worden te vuur en te zwaard bestreden in naam van instellingen die er officieel zijn om te helpen. Nóg een onderzoek en nóg een contra-expertise, net zo lang totdat niet alleen het huis maar ook de wil is gebarsten.
Je kunt betogen dat het daadkracht was die het herstel voor toeslagengezinnen erger liet vastlopen dan ooit. De grondgedachte klonk mooi: 30 duizend euro voor elk gedupeerd gezin en daarna kijken wie recht heeft op meer. Het resultaat is dat de zwaarst getroffenen nu verzuipen in een zee van aanvragers. En hoe tragisch ook, de minst slechte keus is misschien om dit moeilijk begaanbare pad af te lopen, in plaats van wéér een zijweg in te slaan.
Steeds vaker denk ik: overheid, doe maar liever even niets. Is het idee sympathiek, dan moeten we extra op onze hoede zijn voor de gevolgen, want zo stinken we erin. Van de week verscheen een onderzoek naar het voornemen om de btw op groente en fruit af te schaffen. Je kunt er haast niet tegen zijn. Maar dan de uitkomst: je haalt je heel veel rechtszaken op de hals over welke spullen zijn vrijgesteld, de Belastingdienst kan het plan niet uitvoeren en waarschijnlijk verbetert er nauwelijks iets aan de gezondheid.
Linkse politici reageerden geërgerd en met hoon: welk land kan nu niet bepalen dat broccoli groente is en pizza niet? Ik vond het onderzoek overtuigend. Bij de Belastingdienst zijn de systemen zo verouderd dat we blij mogen zijn als die de komende jaren de simpelste taken kunnen verrichten. En in het bedrijfsleven schijnen advocaten zich al warm te lopen.
Gratis kinderopvang is net zoiets. Er zijn serieuze aanwijzingen dat die tot nog grotere personeelstekorten gaat leiden, tot prijsopdrijving en tot meer ongelijkheid. Er is niet eens een uitvoeringsorganisatie gevonden die de maatregel in de praktijk kan brengen. Links vindt het maar gezeur. En later weer stampij maken over de dan ontstane chaos zeker.
De Kamer eist altijd ingrijpen, nooit níét ingrijpen. En wij van de media doen mee. ‘Weer uitstel Omgevingswet’, klagen onze nieuwskoppen. Dat juist de invoering riskant is en dat al die keren uitstel ons hebben behoed voor erger, zie je er niet aan af. We lezen straks wel weer hoofdschuddend de invoelende interviews met in het systeem vastgelopen burgers.
Ik ben nog niet bekomen van de plicht voor kringloopwinkels om al hun spulletjes te registreren, pervers effect van een maatregel tegen heling. Nog beduusd van het nieuws over weer tienduizend gezinnen die door een kronkel in het belastingstelsel jarenlang in de armoede zijn geduwd. Maar zie, daar komt staatssecretaris Van der Burg al weer aan met onder zijn arm een spreidingswet voor asielzoekers waarvan iedereen en z’n moeder uitgilt dat die onwerkbaar is. Er is nu eenmaal ‘steun’ voor.
Plannen ‘erdoor krijgen’, daar scoren bewindslieden mee. Zelden lees je lof omdat er iets wordt afgeblazen. Op Twitter circuleert een ‘politieke index’, waarin Kamerleden worden afgerekend op aangenomen moties en wetsvoorstellen. Een eerste plek wordt door de gelukkige juichend gevierd. Hoe meer activiteit, des te beter! En het enige dat je kunt hopen is dat de ravage door al die activiteit meevalt.
We hebben heus geen overheid nodig die alleen op de handen zit. Kijk naar stikstof. Juist door de jaren waarin alles op z’n beloop werd gelaten, moet nu alles ineens. Niks doen léídt zo tot te veel doen. Maar het besef daalt onvoldoende in dat ons overheidsapparaat kapot is. En als je een kapot apparaat blijft aanjagen, brandt het op.
Deze tijd vraagt om herwaardering van wat we belangrijk vinden. Achterstallig onderhoud verdient meer beloning dan iets nieuws verzinnen. Discussies gaan te veel over wát er moet gebeuren en te weinig over hóé. Vaker een stapje terug zetten, diep ademhalen, de zaak nog eens opnieuw bekijken, daar zou alles van opknappen. En crises daargelaten is een goede stelregel: bij ernstige twijfel, niet doen.
Mailen? k.bessems@volkskrant.nl
Source: Volkskrant