N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Noodzorg asielzoekers Detacheerder Arts & Specialist rekent hoge prijzen voor ‘noodzorg’ aan asielzoekers. Ze sturen pas afgestudeerde artsen zonder middelen – zelfs geen verband.
In Almere werd een leegstaande brandweerkazerne een ‘crisisnoodopvang.’
Op haar allereerste werkdag staat een suïcidaal meisje aan haar tafel. Uit West-Afrika, ze is al weet niet hoelang op de vlucht, heeft drie nachten niet geslapen. Ze is in haar thuisland verkracht, vertelt ze, heeft in Nederland een abortus gehad. Ze is depressief, paniekerig, ze wil dood, maar dan echt.
De basisarts, 30 jaar, is in de zomer van 2022 aan het werk gezet met niet meer dan een stethoscoop en een kladblok. Ze wil niet met haar naam in de krant, omdat ze een ‘integriteitsverklaring’ heeft moeten tekenen waarin een boete staat van 22.500 euro voor het delen van vertrouwelijke informatie. In de brandweerkazerne in Almere, waar ze sinds vandaag voor 29 euro bruto per uur ‘noodzorg’ aan honderden vluchtelingen levert, is geen dossier van het meisje. Haar verhaal is niet na te gaan. Er zijn überhaupt geen dossiers. Er is ook geen systeem om dossiers in aan te leggen. Er is geen ervaren arts die mee kan kijken, geen psychiater in de buurt die ze kent. De recruiter bellen die haar hier heeft neergezet heeft geen zin, wat weet die ervan? Er is geen werkinstructie, geen tolk, of zelfs maar een onderzoekstafel.
Het enige dat ze heeft gekregen van het detacheringsbureau Arts & Specialist, is het nummer van een huisarts met wie ze telefonisch kan overleggen over lastige vragen. Dat is een onverstoorbare Fries die als huisarts over de grens in Duitsland werkt. Alle asielzoekers hebben psychische problemen, zegt die aan de telefoon. Heel heftig, maar trek je er niet te veel van aan. „Bel de crisisdienst maar.” De crisisdienst komt, geeft het meisje pillen, en vertrekt weer. Het meisje blijft in de kazerne.
Oké. En nu?
Nu niks. De huisarts komt niet terug op de lijn om te informeren hoe het gaat. De basisarts moet zelf contact houden met de psychiater en het meisje in de gaten houden. „Ik stond er alleen voor”, zegt de basisarts. „Gelukkig hielpen de slaappillen en knapte ze op toen ze een andere kamer kreeg.”
Die onverstoorbare achterwacht aan de andere kant van de lijn, dat is de 72-jarige Oepke Haagsma uit Oppenhuizen. Hij rolde in dit werk toen detacheringsbedrijf Arts & Specialist hem opbelde. Of hij niet tegen betaling supervisie op afstand kon verzorgen voor jonge basisartsen in crisisnoodopvanglocaties? Dat gaat prima tussen zijn andere werkzaamheden door. „Er is nooit een patiënt die niet een minuutje kan wachten.”
Haagsma draait al jaren over de Duitse grens in Twist zijn eigen Hausarztpraxis en hij houdt spreekuren in verpleeghuizen en gevangenissen. Tot een paar jaar geleden was hij huisarts in Nederland tot z’n huisartsregistratie verliep – volgens hem geen probleem voor zijn supervisiewerk. Ze mogen hem ook ’s nachts bellen, hij is toch altijd aan het werk.
Voor dit artikel sprak NRC uitgebreid met circa twintig mensen onder wie een aantal asielzoekers die in crisisnoodopvanglocaties verblijven, sommigen al negen maanden. Ook sprak NRC met meerdere basisartsen en ‘achterwacht-huisartsen’ die voor Arts & Specialist werkten, lokale huisartsen en huisartsenkoepels, locatiemanagers en dagcoördinatoren van crisisnoodopvanglocaties en andere betrokkenen. Daarnaast had NRC inzage in documenten, contracten en financiële gegevens.
Ze bellen niet zo vaak. Vier, vijf keer per dag, soms meer, soms minder. Als iemand heel suïcidaal is, of psychotisch, of vreselijk slapeloos, of onverklaarbare buikpijn heeft, of ligt te gillen op de grond en ze weten niet wat eraan scheelt.
Maar je moet ze een beetje kennen, die asielzoekers. Mensen uit Albanië reageren anders dan uit Kosovo of Nigeria, weet hij. De één valt flauw op de grond, de ander gaat liggen krijsen, en sommigen bedonderen de kluit in de hoop op een verblijfsvergunning. Hij weet dit soort dingen, want hij heeft er veel ervaring mee. Voor werken met vluchtelingen, zegt hij, moet je eigenlijk een doorgewinterde „huisarts plus” zijn.
Hij heeft geen idee wie de artsen zijn die hem bellen of waar ze zitten. Hij weet wel dat ze piepjong zijn en die ervaring niet hebben.
Het zijn veelal jonge basisartsen die Arts & Specialist op dit moment in dertig crisisnoodopvanglocaties aan het werk zet – zonder spullen, goede begeleiding of digitale dossiers. NRC sprak bewoners van de noodopvang, basisartsen en ‘achterwacht-huisartsen’ die voor Arts & Specialist werkten, lokale huisartsen, mensen die crisisnoodopvanglocaties beheren en andere betrokkenen – zo’n twintig in totaal – en had inzage in financiële gegevens. En daaruit komt het verdienmodel naar voren: marginale zorg, minimale investeringen, maximale winst.
De geëngageerde basisarts uit Almere is niet de enige die in de zomer van 2022 op tv de schrijnende beelden ziet van de overvolle grasvelden voor aanmeldcentrum Ter Apel en vindt dat ze er iets mee moet.
Detacheerder Arts & Specialist, tak van Medi Interim, onderdeel van Start People, dochter van RGF Staffing dat valt onder het Japanse uitzendconglomeraat Recruit Holdings, heeft hetzelfde idee.
Het bedrijf volgt net als de rest van Nederland het nieuws over hoe het COA nagenoeg bezwijkt onder de werkdruk en hoe staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel, VVD) bij gemeentes smeekt en bedelt om nieuwe opvanglocaties. Crisisnoodopvang, zo heten de plekken die gemeentes in allerijl optuigen, en ze zijn nog soberder dan de overvolle opvang en noodopvang van het COA. Een reusachtige tent in een weiland bij Purmerend, een schip in Nieuwegein, een leegstaand hotel in Kedichem, een gevangenis in Veenhuizen, een camping in Exloo, een kazerne in Almere.
Geld is geen probleem. Het gebrek aan bereidheid van gemeenten om vluchtelingen op te vangen des te meer. Om gemeenten te overtuigen toch zo’n opvang te openen, mogen alle kosten bij het COA gedeclareerd worden, van catering tot beveiliging – zonder maximum.
Hoe sober ook, op al die plekken moet wel iets van zorg worden geregeld. De groep die in Ter Apel asiel moet aanvragen heeft vaak lange omzwervingen achter de rug en heeft veel zorg nodig.
De vaste huisartsenleverancier van het COA is Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA). GZA levert huisartsenzorg in asielzoekerscentra en beheert een telefoonlijn voor asielzoekers en artsen. Het bedrijf won in 2016 een aanbesteding van het COA met een ‘abnormaal laag’ bod, onthulden Trouw en De Groene Amsterdammer maandag. Maar wanneer na de zomer van 2022 tientallen crisisnoodopvangplekken worden ingericht, blijkt dat GZA daar niet genoeg artsen en verpleegkundigen voor heeft. En zittende huisartsen schrikken van de hoeveelheid extra werk die zo’n locatie in hun buurt met zich meebrengt.
Arts & Specialist heeft juist mensen óver. De coronacrisis, waarin de detacheerder veel medisch personeel uithuurde aan test- en vaccinatiestraten van de GGD, is voorbij. Het jaarverslag over 2021 van moederholding RGF Staffing meldt dat Covid-19 goed was voor 211 miljoen euro omzet, op een totaalomzet van 985 miljoen. RGF Staffing ziet het einde van de pandemie als „risico op verminderde omzet”, waardoor nu nieuwe markten moeten worden aangeboord.
De asielcrisis is een welkome toevoeging aan het „productportfolio”. Arts & Specialist biedt zich eerst aan bij gemeentes en veiligheidsregio’s om de zorg in de opvang voor Oekraïners te regelen, en sluit na de zomer een groot contract met het COA om zorg in de crisisnoodopvang te leveren. Minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid, D66) noemt Arts & Specialist in september als partij die de gaten zal opvullen die GZA laat vallen. In het eigen blad van Medi Interim vertelt het bedrijf trots hoe personeel ’s ochtends nog in de vaccinatietent staat, en ’s middags op de noodopvang aan de slag gaat.
Maar hoe goed is het product dat deze commerciële nieuwkomer op de asielmarkt biedt? En waarom moet het zoveel kosten?
Je kunt zeggen: het is crisis.
Zo dachten ze in eerste instantie ook bij een huisartsenkoepel in het midden van het land, toen ze de tarieven van Arts & Specialist onder ogen kregen. De vraag was of Arts & Specialist mensen kon leveren op de noodopvang voor Oekraïners, omdat de zittende huisartsen dat er niet bij konden hebben. Het contact kwam via de GGD.
De huisartsen kregen een voorstel dat NRC inzag: ruim 80 euro per uur voor een basisarts op locatie. Dat is tientallen euro’s bovenop wat andere medische detacheringsbureaus vragen, maar goed, het zijn lastige tijden. Voor dat geld stuurt Arts & Specialist veelal jonge, bevlogen basisartsen die net uit hun coschappen komen. De basisartsen hebben de zesjarige studie geneeskunde gedaan, maar nog geen specialisatie afgerond. Normaliter werken zij onder directe supervisie van een medisch specialist of huisarts. Maar Arts & Specialist zet ze zelfstandig aan het werk, zonder team of begeleiding, zonder vaste overlegmomenten en zonder nazorg bij heftige ervaringen. Ja, er is die telefonische achterwacht, soms aan de andere kant van het land, soms alleen te appen.
3
miljard euro komen de asielkosten dit jaar boven budge Source: NRC