Rusland schort deelname op aan het New Start-verdrag, het laatste wapenbeheersingsverdrag met de VS dat limieten stelt aan de strategische kernwapenarsenalen en verplicht tot informatie-uitwisseling en wederzijdse inspecties. Rusland gaat ‘binnenkort’ tactische kernwapens plaatsen in Belarus (de politieke aanloop hiernaartoe passeert regelmatig de revue, maar experts achten het onmogelijk dat in korte tijd de faciliteiten hiervoor gebouwd kunnen worden).
Rusland stopt met ‘alle vormen van informatie-uitwisseling over strategische kernwapens binnen het raamwerk van New Start’ (maar houdt zich ‘vrijwillig’ aan de afgesproken limieten en blijft beperkt informatie geven onder afspraken uit 1988). Rusland staat geen inspecties meer toe (die tijdens covid werden onderbroken, en sindsdien van Russische zijde nooit echt zijn hervat). ‘Het risico van een kernwapenconflict is hoger dan in de afgelopen decennia’ (maar niet van Rusland zelf, want dat houdt zich aan ‘de belangrijkste uitgangspunten in doctrines en politiek, inclusief de onmogelijkheid van het voeren van een kernoorlog’).
Het is een greep uit recente Russische uitspraken omtrent kernwapens. Na enige maanden relatieve rust inzake Ruslands kernwapenretoriek wordt er weer olie op het vuur gegooid – al gebeurt dit vooralsnog, uitgezonderd de informatie-uitwisseling onder New Start, dus alleen retorisch.
Waarom doet Rusland dit? Kort gezegd: omdat het zo effectief is. De dreigementen zijn vooral gericht aan westerse politici en burgers en spelen daadwerkelijk een voorname rol in de zelfopgelegde beperkingen van westerse landen bij steunverlening aan Oekraïne. Bondskanselier Scholz ging zelfs openlijk mee in de apocalyptische beelden van een Derde Wereldoorlog. Kortom, een buitengewoon effectief wapen.
Nucleaire dreigementen zijn al veel langer onderdeel van Ruslands buitenlands-politieke gereedschapskist. Intern versterken ze de patriottische trots van een onverslaanbaar Rusland en een president die ze rauw lust. Extern creëren ze ambiguïteit over Poetins bedoelingen - en daarmee het beoogde afschrikwekkende effect.
Vorig najaar nam de nucleaire retoriek uit Moskou zichtbaar af na strenge waarschuwingen – niet alleen uit het Westen, maar vooral ook van landen als China en India. Rusland zou volgens sommige berichten in die periode de inzet van een tactisch kernwapen in Oekraïne hebben overwogen – en verworpen. Logisch: het politieke effect van dreigen met kernwapens is succesvol gebleken, door echte inzet zou Rusland zichzelf dit dwangmiddel uit handen slaan en desastreuze politieke, economische, diplomatieke gevolgen over zichzelf afroepen.
Dat de Russische nucleaire retoriek weer toeneemt, zal te maken hebben met de Russische problemen op het slagveld en de westerse wapensteun waarmee Oekraïne deze zomer bezet gebied wil heroveren.
Rusland gaat sinds 24 februari vorig jaar dwars door alle rode lijnen heen, extern én intern. De Russische propaganda wakkert bewust de angst voor irrationele besluiten aan: ‘Wie heeft een wereld nodig zonder Rusland?’ Het is onmogelijk om te zeggen dat de kans dat Rusland een kernwapen zal inzetten nul is - wel dat die heel klein is. Er is maar één ding gevaarlijker dan het negeren van Ruslands dreigementen en dat is ervoor zwichten. Nu Poetin zich opmaakt voor een eindeloze oorlog, die in zijn voordeel werkt, is het belangrijk dat het Westen wapens gaat sturen waarmee Oekraïne een verschil kan maken op het slagveld.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden