Fotograaf Aernout Overbeeke woonde in Frankrijk en had dat waarschijnlijk nog steeds gedaan als er bij hem geen vasculaire dementie en alzheimer was geconstateerd. Zijn kinderen haalden hem daarom terug naar Nederland. Daar kwam een hersentumor bovenop, die vanwege zijn broze gestel niet behandeld kon worden. Uiteindelijk is dat hem op 15 februari fataal geworden.
‘Treurig’ is het woord dat dochter Teska Overbeeke een paar keer gebruikt wanneer ze het ziekteproces beschrijft. Tegelijkertijd schuilde er ook troost in zijn naderend levenseinde. Het onbegrip en de miskenning die hem zozeer parten hadden gespeeld, verloren in Nederland hun scherpe randjes.
Journalist Pim Milo zoekt de oorzaak van dat onbegrip en die miskenning in de jeugd van Aernout Overbeeke. Opgegroeid in Rotterdam verhuisde hij als beginnende puber naar Amsterdam, waar hij zich voelde als een kat in een vreemd pakhuis. Aan dat gevoel kon hij in het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum ontsnappen. ‘Hij leerde er kijken, bestudeerde compositie en kleurgebruik’, aldus Milo bij het afscheid van Overbeeke. ‘Het maakte van hem een obsessief kijkdier.’
De Volkskrant profileert regelmatig onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Aernout Overbeeke liet de middelbare school voor wat ze was en stortte zich volledig op de fotografie. Ed van der Elsken was daarin even zijn leermeester, maar in feite was Overbeeke een autodidact die zichzelf volgens Hans van Blommestein ten doel had gesteld om de beste fotograaf van de wereld te worden.
Van Blommestein, artdirector van het befaamde tijdschrift Avenue, bood hem een eerste podium. Aanvankelijk was Overbeeke actief als modefotograaf. Maar de ambities reikten verder en zijn mogelijkheden ook. Bovendien had Overbeeke de tijd mee. Fotografie had nog een exclusief karakter waarvoor het geld, in de woorden van Van Blommestein, tegen de plinten klotste. Zo werd Aernout Overbeeke door Avenue naar Amerika gestuurd om het leven langs de Mississippi vast te leggen, van bron tot monding. Het werd een van zijn meest gewaardeerde projecten.
Nadien maakte Overbeeke vooral naam als reclamefotograaf. Dankzij de hem welgezinde tijd kon hij ook daarin zijn eigen pad volgen. Dat pad voerde hem naar overal. Voor het Italiaanse meubelmerk Cassina reisde Overbeeke met een volledige equipe vijf weken door Australië, wat uiteindelijk zes memorabele foto’s opleverde van meubels in het decor van de Australische outback.
Collega-fotograaf Wouter Jansen werd zijn assistent in de eerste helft van de jaren negentig, waarin Overbeeke op de top van zijn kunnen was. Jansen ziet hem nog zo voor zich, met toegeknepen ogen op zoek naar de focus. ‘Kijken, kijken, kijken. Dat was zijn adagium.’
Nooit nam hij genoegen met een compromis. Veeleisend was hij, voor zichzelf en voor zijn omgeving. Jansen voer er wel bij, maar er waren medewerkers die na een halve dag gillend wegliepen. Naar de huidige maatstaven was er niet bepaald sprake van een veilige werkomgeving. Milo: ‘Maar die arrogantie, die onbeschaamdheid om tot de limiet te gaan, maakte hem tot zo’n goede fotograaf.’
Rond de eeuwwisseling viel dat levenswerk in duigen. De reclamewereld boorde andere bronnen aan en de digitalisering maakte een einde aan het exclusieve karakter van fotografie. Aernout Overbeeke probeerde in het kunstcircuit de draad weer op te pakken, maar voelde zich er niet op waarde geschat. Hij vertrok naar Frankrijk, waar onbegrip en miskenning al snel gezelschap kregen van een fles wijn.
Zijn noodgedwongen terugkeer bracht naast alle treurigheid ook wat goeds. Teska Overbeeke: ‘Hier kreeg hij wat hij niet meer verwachtte: waardering, liefde, zorg en respect. Het gevoel dat hij er wel degelijk toe deed, als mens en als fotograaf.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden