Dat is de conclusie van het tweejaarlijkse Living Planet Report Nederland, waarin onder meer het Wereld Natuur Fonds (WWF-NL) de ontwikkeling van de staat van natuur in Nederland sinds 1990 analyseert.
Volgens de vierde editie van het rapport dat donderdag verscheen, staat de natuur er ondanks enkele positieve ontwikkelingen steeds slechter voor. De belangrijkste oorzaken daarvan zijn een teveel aan stikstof, verdroging en versnippering van natuurgebieden. Naast het wegnemen van die oorzaken is het nodig dat natuur meer ruimte krijgt, bodems verbeterd worden en dat er bijvoorbeeld faunapassages worden aangelegd.
Over de auteur
Jean-Pierre Geelen werkt op de redactie Wetenschap als redacteur ‘Natuur & biodiversiteit’. Hij schreef onder meer het boek Blinde Vink, hoe ik vogels leerde kijken.
In open natuurgebieden zoals duinen en heide daalde de populatiegrootte van diersoorten sinds 1990 gemiddeld met ruim 60 procent, de staat van de natuur blijft er verslechteren. Volgens het rapport is sterke verlaging van de stikstofdepositie een voorwaarde voor florerende populaties, evenals het vernatten van droge gebieden.
In het agrarisch gebied, ruim de helft van de oppervlakte van Nederland, blijft de natuurwaarde achteruitgaan. De afname van weide- en akkervogels, graslandvlinders en andere insecten kan alleen worden omgebogen met ‘een fundamentele landbouwtransitie’: minder intensief, biologischer en met veel minder bestrijdingsmiddelen. ‘Het is niet langer te verdedigen dat meer dan de helft van ons drukbevolkte land wordt gebruikt voor de productie van voedsel, met name vlees en zuivel, dat grotendeels wordt geëxporteerd’, aldus het rapport.
Diersoorten doen het in steden en dorpen over het algemeen slecht, terwijl het aantal soorten planten er toeneemt, onder meer doordat gemeenten biodiversiteit in de stad meer tolereren en zelfs stimuleren. Zo’n 800 plantensoorten, de helft van de Nederlandse flora, komen voor in de bebouwde kom.
Het Living Planet Report Nederland berust op een samenwerking van diverse soortenorganisaties, kennisinstituten zoals Naturalis Biodiversity Center en het Wereld Natuur Fonds. Het rapport is gebaseerd op 30 soorten zoogdieren, 161 broedvogels, 7 reptielen, 16 amfibieën, 30 vissen, 56 libellen en 51 dagvlinders. Daarnaast zijn trendcijfers over planten opgenomen voor de leefgebieden.
Volgens het rapport zijn er ook positieve ontwikkelingen, zoals stabilisatie of zelfs vooruitgang, maar volgens Sander Turnhout van SoortenNL en de Radboud Universiteit weegt die vooruitgang niet op tegen het verlies in het algemeen.
Tot de grootste stijgers horen volgens het rapport de otter (sinds twintig jaar bezig met een opmars, deze week nog nieuw verschenen in de Biesbosch), de slechtvalk (doordat steeds vaker nestkasten op hoge gebouwen worden opgehangen) en de moeraswolfsklauw (het miljoenen jaren oude plantje gedijt op voedselarme grond die open wordt gehouden).
Tot de grootste verliezers horen de egel (jaarlijks meer dan 100 duizend doodgereden), het donker pimpernelblauwtje (een vlinder die ‘ernstig bedreigd’ is door kanalisatie van beken, maaibeleid en verandering van hooilanden in akkers) en de adder (de enige gifslang van Nederland lijdt onder verdroging).
De opstellers van het rapport zien in de terugkeer van de otter het bewijs dat het herstellen van een natuurnetwerk werkt: de gebieden waarin het zoogdier opnieuw verschijnt zijn verbonden met ‘natuurvriendelijke oevers’ en faunapassages bij wegen. Het maaibeheer is aangepast en ook de waterkwaliteit is verbeterd.
Het is volgens Kirsten Haanraads, hoofd van het Nederland programma van WWF-NL, ook een voorbeeld hoe natuur geen opponent, maar een bondgenoot moet zijn: ‘Veel herstelmaatregelen zijn niet alleen goed voor de natuur, maar helpen tevens tegen droogte, wateroverlast of bijvoorbeeld hittestress in steden. Herstel is in ons eigen belang.’
Voor sommige bosgebieden op de hoge zandgronden lijkt het al te laat, zegt Haanraads. Oorzaak: vermesting en verzuring door stikstofdepositie. ‘De scheikunde in de bodem is in sommige droge bossen niet meer op orde en valt niet meer te repareren. Het enige dat je nog kunt doen, is de bedreigingen wegnemen en hopen dat het alsnog goedkomt.’
De winst van ‘boerenpartij’ BBB bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten zou de uitvoering van natuurherstel niet in de weg moeten staan, zegt Haanraads: ‘De uitslag doet niets af aan de noodzaak om dit probleem op te lossen. Ook provinciale bestuurders zullen hiermee aan de slag moeten.’
Ook ‘stikstofprofessor’ Jan Willem Erisman, hoogleraar Milieu en Duurzaamheid aan de Universiteit Leiden en niet betrokken bij het Living Planet Report, onderschrijft de conclusie dat stikstofdepositie de belangrijkste bedreiging vormt voor de natuur. ‘Wetenschappelijk gezien bestaat daar ook internationaal geen enkele twijfel over, ook niet over de vraag wie de veroorzakers zijn.’
Ecoloog Turnhout van SoortenNL zegt dat onder de bevolking het draagvlak voor natuur niet is verminderd. Hij wijst op het Compendium voor de Leefomgeving, dat vorig jaar nog constateerde dat ‘bijna alle Nederlanders’ bescherming van bestaande natuurgebieden belangrijk vinden, en dat een meerderheid van de bevolking steun geeft aan maatregelen om de achteruitgang te stoppen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden