Een staatsbanket in Guatemala en Belize, toespraken in de Verenigde Staten, en een ontmoeting met de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden: het reisschema van de Taiwanese president Tsai Ing-wen, dat woensdag begon, staat in het teken van internationale steun voor Taiwan. Maar Tsai botst op een assertief Beijing: dat dreigde ‘resoluut te zullen terugslaan’ en pikte vorige week een van Taiwans laatste diplomatieke bondgenoten in.
Tsai brengt de komende tien dagen een officieel staatsbezoek aan Guatemala en Belize, twee van de laatste dertien landen die de Republiek China, zoals Taiwan officieel heet, diplomatiek erkennen. Op haar heen- en terugreis naar Latijns-Amerika maakt ze ‘tussenstops’ in New York en Californië, haar enige manier om politici in de VS te kunnen bezoeken. Washington heeft sinds 1979 diplomatieke banden met Beijing, dat landen verbiedt officiële contacten met Taiwanese politici aan te gaan.
Tsai’s buitenlandreis is bedoeld om Taiwans internationale banden te versterken, maar toont ook de heikele positie van het de facto onafhankelijk eiland, dat door China als afvallige provincie wordt gezien. Zo verbrak Honduras kort voor Tsai’s vertrek zijn diplomatieke betrekkingen met Taipei ten voordele van Beijing, een zoveelste opdoffer voor Taiwan. Mediaberichten dat Tsai in Californië de Republikeinse speaker Kevin McCarthy zal ontmoeten, lokten dreigende taal uit van Beijing.
Een bezoek van McCarthy’s voorganger Nancy Pelosi aan Taiwan leidde vorige zomer tot grootschalige militaire oefeningen van Beijing, waarbij raketten over het eiland vlogen. Om verdere escalatie te vermijden, zou Tsai’s (nog onbevestigde) ontmoeting met McCarthy naar de VS zijn verplaatst. Maar Beijing waarschuwde dat ook een ontmoeting met McCarthy sowieso als een ‘provocatie’ zou worden gezien, waarop ‘zeker tegenmaatregelen zouden volgen’.
Het is de zesde keer sinds haar aantreden in 2016 dat Tsai op staatsbezoek-met-tussenstop gaat, maar er is veel veranderd sinds de laatste keer in 2019. De relatie tussen China en de VS verkeert op een dieptepunt en het democratische Taiwan, dat een belangrijke halfgeleiderproducent is, staat centraal in de strijd tussen beide landen. Met de presidentsverkiezingen in januari 2024 in zicht moet Tsai bovendien extra opletten niet als oorlogsstoker te worden neergezet.
Het conflict tussen China en Taiwan dateert van het einde van de Chinese burgeroorlog. De Nationalisten (of Kuomintang, KMT) vluchtten na hun nederlaag tegen de Communisten in 1949 naar Taiwan en vestigden daar een eigen bewind. Beijing en Taipei claimden elk zeggenschap over het hele grondgebied van Groot-China en bestreden elkaar decennialang. Aanvankelijk erkenden veel landen de regering in Taipei, maar na 1979 kozen vele voor Beijing, in navolging van de VS.
Taiwan en China vonden lang een status quo in het Een-Chinabeleid, dat ruimte laat voor verschillende interpretaties. Maar de laatste jaren wordt die status quo steeds wankeler. De KMT ziet het Een-Chinabeleid als een garantie voor vrede. Maar Tsai’s Democratische Progressieve Partij (DPP) ziet Taiwan als de facto onafhankelijk, al zegt het geen formele erkenning na te streven. Tsai’s autonomere koers leidt op zijn beurt tot steeds agressievere reacties van de Chinese leider Xi Jinping.
De spanningen worden nog versterkt door de oplopende strijd tussen de VS en China, en de oorlog in Oekraïne. Tsai’s reis is bedoeld om in die woelige tijden internationale steun te werven. In Guatemala en Belize wil ze de banden met diplomatieke bondgenoten aanhalen, ook al zijn die steeds schaarser. Beijing lokt bondgenoten van Taiwan weg met beloftes van investeringen en leningen. Honduras was het negende land dat de formele relaties met Taiwan verbrak sinds het aantreden van Tsai.
Taiwan wordt nog slechts erkend door dertien landen, vooral in Latijns-Amerika en de Caraïben. Maar tegelijk ziet het zijn informele relaties versterken: het eiland ontving recentelijk parlementaire delegaties uit tal van Europese landen. De Taiwanese regering liet na het vertrek van Honduras ook weten niet meer aan ‘dollardiplomatie’ te willen doen, waarbij Taipei en Beijing tegen elkaar opbieden. Honduras zou Taiwan om een lening van 2,5 miljard dollar hebben gevraagd.
‘De diplomatieke bondgenoten zijn nog steeds heel belangrijk’, zegt Chen Fangyu, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Soochow Universiteit in Taipei. ‘Ze kunnen Taiwan steunen in internationale organisaties en laten Taiwanese politici toe een tussenstop in de VS te maken. Maar het precieze aantal doet het er niet toe, als we er maar een paar hebben. We kunnen niet vermijden dat China geld gebruikt om bondgenoten te kopen, maar Taiwan wil dat spel niet meer spelen.’
Taiwan zegt nu meer substantiële bondgenootschappen na te streven, via samenwerking in landbouw, gezondheidszorg of andere domeinen, in plaats van financiële steun. ‘De VS verviervoudigen hun militaire personeel in Taiwan dit jaar, en helpen het Taiwanese leger te trainen’, geeft Chen als voorbeeld. ‘Taiwan heeft ook veel nieuwe kansen gekregen in Centraal- en Oost-Europa. Op dit moment zijn er delegaties uit Tsjechië en Litouwen in Taiwan.’
Terwijl Tsai naar de Amerika’s reist, brengt haar voorganger en politiek tegenstander Ma Ying-jeou (KMT) deze week een historisch bezoek aan het Chinese vasteland. Het is de eerste keer sinds 1949 dat een voormalige Taiwanese president op het vasteland komt. Ma benadrukte de banden tussen Taiwan en China, en zei in een toespraak: ‘We zijn allemaal Chinezen.’ Zijn reis lijkt bedoeld om het beeld van Tsai als provocateur te versterken, maar kreeg in Taiwan weinig aandacht.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden