De nieuwe ronde Russische nucleaire retoriek volgde op de aankondiging van president Poetin dit weekend dat hij zogeheten tactische kernwapens in Belarus wil gaan plaatsen. Westerse landen toonden zich tot dusver niet erg onder de indruk van deze zet, omdat die weinig verandert aan de bestaande situatie, waarin Rusland als het wil alle uithoeken van Europa kan treffen met kernwapens.
De Navo hekelde de ‘gevaarlijke en onverantwoorde’ nucleaire retoriek en de EU dreigt met nieuwe sancties tegen Belarus als de plannen doorgaan. Maar: ‘We hebben geen redenen gezien om onze eigen strategische nucleaire houding aan te passen en we hebben evenmin indicaties dat Rusland zich voorbereidt op de inzet van een kernwapen’, zei een woordvoerder van het Witte Huis maandag.
Sergej Rjabkov, de Russische onderminister van Buitenlandse Zaken belast met wapenbeheersing, onderstreepte woensdag dat de Russische kernwapenplannen met Belarus bedoeld zijn de Navo te dwingen de ernst van de situatie onder ogen te zien. Hij beklaagde zich erover dat ‘onze serieuze signalen en onze acties’ geen indruk maken in leidende Navolanden. ‘Welnu, dan zullen ze moeten leren omgaan met de veranderende realiteit.’
Rusland begon woensdag ook oefeningen met zijn ‘Yars intercontinentale ballistische raket’, onderdeel van wat president Poetin zijn arsenaal aan ‘onoverwinnelijke wapens’ noemt.
De Russische leider kondigde zaterdag de komst van kernwapens naar Belarus aan, precies op de dag die veel Belarussen informeel vieren als vrijheidsdag, omdat op deze dag in 1918 een onafhankelijk Belarus werd uitgeroepen. Rusland heeft naar schatting circa 2.000 van deze substrategische kernwapens, de VS hebben er nog ongeveer honderd gestationeerd in zes Europese Navolanden, waaronder Nederland.
De aankondiging kwam slechts enkele dagen nadat presidenten Xi (China) en Poetin hadden afgesproken geen kernwapens in andere landen te plaatsen. Overigens heeft Belarus, net als Oekraïne, in de jaren negentig zijn kernwapens vrijwillig opgegeven. Een jaar geleden voerde Aleksandr Loekasjenko, de Belarussische leider wiens presidentschap niet door EU-landen wordt erkend, een grondwetswijziging door die de stationering van kernwapens op Belarussisch grondgebied weer mogelijk maakt.
Het Amerikaanse besluit niet langer tweemaal per jaar informatie te delen over de status van het eigen kernwapenarsenaal volgt op de opschorting van het New Start-verdrag vorige maand door Rusland. Begin deze week stelden de VS nog voor om toch die gegevens te blijven delen. Toen Rusland dat weigerde, kondigde Washington de beperking aan. De informatie-uitwisseling behoort tot de afspraken uit het New Start-akkoord. Dat verdrag, dat in 2011 van kracht werd en en in 2021 eenmalig met vijf jaar werd verlengd, stelt onder andere limieten aan strategische wapens en overbrengingsmiddelen.
Rjabkov zei woensdag dat Rusland geen enkele informatie over nucleaire actviteiten meer verstrekt aan de VS – ook niet over raketproeven. De VS blijven, conform het verdrag, voorlopig nog wel andere informatie geven aan Rusland, zoals over de beweging en operationele status van strategische raketten, strategische bommenwerpers en strategische onderzeeboten. Hoe lang dat nog duurt, is op dit moment onzeker.
John Erath, een expert die werkt voor het Amerikaanse Center for Arms Control and Non-Proliferation, zei tegen The Hill dat het verplaatsen van tactische kernwapens ‘van de ene schuur naar een andere’ niet echt de nucleaire balans beïnvloedt. Het grotere gevaar, zegt hij, ‘is de normalisering van het dreigen met de inzet van kernwapens als instrument van staatsmanschap’.
En dat offensieve gebruik van kernwapens, waartegen eerder ook al de Verenigde Naties waarschuwden, is precies wat Rusland doet. ‘Ze proberen omstandigheden te creëren waarin Oekraïne en landen die Kyiv steunen besluiten dat het te veel moeite kost om door te vechten.’ Als Poetin daarin slaagt, ‘zullen we dat nog veel vaker gaan zien, te beginnen met Noord-Korea’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden