Damien is zo’n dakloze aan wie je niet ziet dat hij op straat leeft: zwart T-shirt, halflang haar, sympathieke lachrimpels. Hij schaamt zich niet per se voor zijn gebit, zegt hij, waarin meerdere tanden missen. Maar toch: als hij moet lachen, houdt hij dat liever in. ‘Want mensen zien alles.’
Mensen zien inderdaad alles. In het laatste ongelijkheidsrapport van het Sociaal Cultureel Planbureau werd eens te meer duidelijk dat de staat van je gebit mede je maatschappelijke kansen bepaalt – rechte, witte tanden werken in je voordeel als het gaat om een baan vinden, maar ook als het gaat om het vinden van een partner of hulp ontvangen van anderen.
Toen ik jaren geleden ergens stage liep, hoorde ik een collega mij eens omschrijven als ‘je weet wel, dat meisje met dat Amsterdam Zuid-gebit’. Best een rake omschrijving: geen enkel fysiek kenmerk zegt zo veel over je sociaaleconomische klasse als tanden die vanaf je kinderjaren elke dag zijn gepoetst, twee keer per jaar door de tandarts zijn bekeken en waar nodig door een orthodontist.
Tandarts Didi Landman overdrijft dan ook niet als ze in de documentaire Tandzorgen – donderdagavond te zien op NPO2 – zegt dat ze daklozen ‘een nieuw leven aanbiedt’ door ze gratis te behandelen. Eén middag per week ontvangt ze ze in haar praktijk, waar ook Damien aan het begin van de documentaire op de behandelstoel plaatsneemt. Hij gebruikt ‘af en toe allerlei soorten drugs’, legt hij uit – vandaar dat hij op straat leeft, en vandaar dat hij tien jaar met ‘allemaal gaatjes’ heeft rondgelopen, waardoor zijn gebit nu ‘aan het rotten’ is.
Je verwacht het niet in een rijk land als Nederland, zegt Landman – zelf oorspronkelijk Zuid-Afrikaans – dat zo veel mensen rondlopen met kiespijn, rotte tanden en schaamte over hun mond. ‘De zorg is hier zo goed geregeld, maar de tandheelkunde niet.’ Met een oorontsteking kun je naar de kno-arts, zegt ze. Dat wordt vergoed uit de basisverzekering. ‘Maar om een kies te laten trekken moet je betalen.’ Vandaar dat Landman al lang pleit voor het opnemen van acute tandheelkundige zorg in de basisverzekering.
Als Damiens nieuwe tanden gearriveerd zijn, is hij zelf spoorloos. Dat hebben ze wel vaker, zegt Landman – patiënten die nooit meer terugkeren; hun kunstgebitten voor altijd ongebruikt op een plank. ‘Gaat goed’, zegt Damien, als hij een tijd later toch ineens opduikt – wangen ingevallen, lijkbleke huid, gezicht vol schrammen. Hij lacht breeduit als hij zijn nieuwe tanden voor het eerst in heeft.
‘Ze kunnen weer gaan solliciteren’, zegt Landman over haar patiënten. ‘Ze kunnen weer een partner vinden.’ Of Damien daadwerkelijk zal gaan solliciteren met zijn nieuwe gebit, is de vraag. Maar als het gaat over kansengelijkheid, gaat het erom het privilege van het voordeel van de twijfel gelijkmatig verdelen over zo veel mogelijk mensen. En dat kan beginnen bij Amsterdam Zuid-gebitten voor iedereen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden