‘Het kabinet heeft het signaal opgevangen dat er een breedgedragen onvrede is in de samenleving. Dat komt niet alleen doordat mensen nou eenmaal op een andere partij hebben gestemd. Ook het SCP stelde onlangs die onvrede vast.
‘Het kabinet maakt zich zorgen over de verwijdering tussen burgers en de politiek. Er heerst het gevoel dat het beleid in Den Haag over hun hoofden heen wordt gemaakt. Dat is breder dan ontevredenheid over het stikstofbeleid: het gaat om buslijnen die zijn geschrapt, scholen die verdwijnen of een tekort aan artsen.
‘De overheid is doorgeschoten in rendementsdenken, concludeert onder meer het CDA. Een treinlijn in de Randstad kan wel, maar de Leylijn niet omdat die niet rendabel is. Vanavond en tijdens andere gesprekken die volgen wil het kabinet op zoek naar een geloofwaardig verhaal over hoe de politiek verder moet en hoe de politiek het vertrouwen terug kan winnen.’
‘Eén consequentie kan zijn dat de coalitiepartijen het regeerakkoord openbreken om opnieuw over de stikstofdoelen te onderhandelen. Of om te kijken hoe het geld beter verdeeld kan worden in Nederland. Premier Mark Rutte constateerde gisteren dat de modellen die de overheid gebruikt om het geld te verdelen, wel heel weinig rekening houden met hoe dunbevolkt een gebied is. Maar heel eerlijk gezegd is er nog niks besloten en hebben de partijen nog geen idee hoe ze het vertrouwen van burgers moeten terugwinnen.
‘Behalve Rutte zijn de vicepremiers – Kaag van D66, Hoekstra van het CDA en Schouten van de ChristenUnie – vanavond vanaf ongeveer 19 uur in het Torentje aanwezig. Zij nemen allemaal een ‘financiële assistent’ mee. Dat zijn Harbers, Vijlbrief, Van Rij en Van Ooijen. Dat doet mij vermoeden dat er wel alvast wordt gesproken over de verdeling van geld over Nederland. Ministers Adema van Landbouw en Van der Wal voor Stikstof zijn er dus niet bij.’
‘Ik verwacht dat uit het gesprek van vanavond nog weinig concreets komt. Later komt er misschien wel een compromis op stikstof of de geldverdeling, maar voorlopig zit het nog helemaal vast. In vroegere tijden hielden de partijen elkaar op dit soort onzekere momenten steviger vast, maar met name het CDA en D66 denken fundamenteel anders over een aantal dossiers. D66-landbouwwoordvoerder Tjeerd de Groot wekt veel ergernis bij het CDA.
‘Als de partijen na vanavond hetzelfde blijven zeggen als afgelopen weken, namelijk dat ‘de verkiezingsuitslag een duidelijke boodschap heeft gegeven’, dan vraag ik mij wel af hoe de coalitie volgende week duidelijk maakt dat ze de kiezer hebben gehoord. Op dinsdag is een debat in de Tweede Kamer over de verkiezingsuitslag. De oppositie staat klaar om dan aan te vallen.’
‘De coalitiepartijen gaan regelmatig tussendoor met elkaar om tafel, maar dat er zo’n crisissfeer omheen hangt, is alweer lang geleden. En dat na de Provinciale Statenverkiezingen, dat waren heel lang toch vrij gezapige verkiezingen, die nauwelijks een rimpeling veroorzaakten. In 2019 werd natuurlijk Forum de grootste, maar die partij implodeerde ook weer snel.’
‘Laat ik het zo zeggen: formeel zijn de volgende verkiezingen in maart 2025. Het zou mij verbazen als het kabinet de rit uitzit.
‘Toch hebben geen van de vier coalitiepartijen belang bij nieuwe verkiezingen, omdat ze allemaal op verliezen staan. En alle vier hebben ze niet echt de gedroomde leider. Rutte heeft afgelopen weken geen goede campagne gedraaid, want toen hij in beeld kwam zakte de VVD in de peilingen. Kaag is door D66 binnengehaald als nieuwe belofte die mogelijk de eerste vrouwelijke premier zou worden. Ik kom bij D66 niemand meer tegen die dat nog denkt. Hoekstra gaat het CDA waarschijnlijk ook niet naar een overwinning brengen en Bikker van de ChristenUnie heeft nog niet zoveel vlieguren.
‘Dus de angst voor nieuwe verkiezingen houdt het kabinet nog het meest overeind, maar dat is nogal een negatieve reden. Alsof je verkering aan blijft omdat je niets beters kan vinden. Daar komt bij: er liggen naast stikstof nogal wat dossiers op de stapel die de relatie tussen de partijen nóg meer op scherp zet. In de lente komen er waarschijnlijk weer meer asielzoekers aan in Nederland en die staan in een mum van tijd in Ter Apel. Daardoor zal de discussie weer oplaaien of je deze asielzoekers gedwongen moet spreiden over het land. Dat wordt voor CDA en VVD moeilijk uitleggen aan de achterban.’
‘Ik merk dat het steeds meer in de hoofden zit van mensen in die partijen. Sommige personen rondom die fractiekamers beginnen uit zichzelf over met welke lijsttrekker ze bij de volgende verkiezingen verder willen. Dan zeggen ze wel dat verkiezingen nog lang niet gaan gebeuren, maar ze zijn er dus wel mee bezig.
‘Het chagrijn is groot. Voor het eerst in hele lange tijd is het onzeker waar het heengaat op het Binnenhof.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden