Veertien universiteiten en de Hanzehogeschool beginnen vandaag aan een aantal pilots om hun collegejaar ‘slimmer’ in te richten. De aftrap is op de Universiteit van Amsterdam. In de pilots kan van alles in het eigen onderwijs ter discussie worden gesteld, zolang het de onderwijskwaliteit maar niet raakt. Hetzelfde aantal college-uren in minder weken proppen is niet toegestaan, omdat dit zou leiden tot een hogere werkdruk voor studenten.
‘De nadruk ligt op het slimmer inrichten van het onderwijsjaar’, zegt minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Studenten moeten meer tijd krijgen voor bijvoorbeeld stages en activiteiten buiten het lesaanbod om, onderzoekers en docenten moeten meer kunnen investeren in onderzoek, andere wetenschappelijke activiteiten en het verbeteren van het onderwijs.
Het kabinet trekt bijna 13 miljoen euro voor de pilots uit, die lopen tot en met 2026. De onderwijsinstellingen worden zelf verantwoordelijk voor het monitoren van de eigen onderwijskwaliteit. Na twee jaar wordt de balans opgemaakt en worden eventuele aanpassingen doorgevoerd. Dijkgraaf heeft hoge verwachtingen: ‘Dit is geen zeepbelletje dat we even in de lucht blazen, maar een gerichte poging om studenten, docenten en onderzoekers meer rust en ruimte te bieden.’
Het creëren van meer rust en ruimte in het (hoger) onderwijs is een van de speerpunten van de vorig jaar aangetreden onderwijsminister. Binnenkort presenteert de D66’er zijn plannen voor het aangepaste bindend studieadvies, voor de zomer moet er een integrale aanpak liggen voor het studentenwelzijn op hogescholen en universiteiten. Met de herinvoering van de basisbeurs en het verruimen van de aanvullende beurs hoopt het kabinet studenten meer financiële rust te bieden.
Mede door zijn eigen ervaring als wetenschapper weet Dijkgraaf dat het onderwijs vooral zaken toevoegt aan de toch al lange onderwijskalender. ‘Natuurlijk is het spannend dingen weg te laten uit je eigen curriculum. Maar soms moet je even je bureau leegruimen en je afvragen: wat is zo belangrijk dat het echt niet weg kan? Met die vraag zou het onderwijs eigenlijk permanent bezig moeten zijn.’
Studenten en docenten in het hoger onderwijs ervaren het studiejaar vaak als ‘extreem lang’, constateerde De Jonge Akademie (een zelfstandig onderdeel van de KNAW) twee jaar geleden na eigen onderzoek. Tussen september en juli is er voor universitair studenten geen enkel rustpunt, ook doordat tentamens en deadlines vlak voor of na de vakanties worden ingepland. Studenten zitten daardoor met Kerst te blokken, in plaats van dat ze even op adem kunnen komen.
Op de Nederlandse universiteiten duurt het academisch jaar (inclusief tentamenweken) gemiddeld tot wel 9 weken langer dan op vergelijkbare universiteiten in andere Europese landen, aldus Een slimmer academisch jaar, het advies van de Jonge Akademie. Waar studenten aan Nederlandse universiteiten gemiddeld 30 onderwijsweken voor de boeg hebben, zijn dit er maar 24 bij de Universiteit Gent en heeft de universiteit in het Schotse St Andrews aan 21 weken genoeg. Dijkgraaf: ‘Ook op de Amerikaanse universiteit waar ik werkte (Princeton, red.), duurde het academisch jaar echt veel korter dan in Nederland.’
Nederlandse studenten kampen daardoor vaak met vermoeidheid en stress, aldus De Jonge Akademie. En wetenschappers moeten zoveel ballen in de lucht houden dat ze amper tijd hebben voor eigen onderzoeken. Inefficiëntie en een verdere verergering van de toch al hoge werkdruk zijn het gevolg, concludeerden de onderzoekers.
Hoewel het studentenwelzijn na een flinke coronadip bijna terug is op het oude niveau, merken ze ook bij de Rijksuniversiteit Groningen dat er onder studenten veel stress en prestatiedruk heerst. Studenten verschillen van mening over wat daartegen het beste zou helpen. ‘De een denkt dat een vrije week na de tentamens de mogelijkheid geeft om even tot rust te komen, een ander denkt dat een langere kerstvakantie hieraan kan bijdragen.’
Van de 42 gekozen pilotprojecten richten er tien zich op het ombouwen van de curricula op de onderwijsinstellingen. Wordt er niet te veel stof aangeboden? Klopt de inhoud van de vakken nog? Bij negen projecten staan vernieuwende toetsvormen en tentamenweken centraal, net als de timing van toetsen: kunnen die niet beter voor de Kerst worden gehouden in plaats van direct erna, zodat studenten na hun toetsen vakantie kunnen vieren?
De Rijksuniversiteit Groningen kiest er bijvoorbeeld voor minder lesweken in te plannen bij de bacheloropleiding econometrics & operations research, maar brengt daar vooral het aantal toetsweken terug. Het eerste semester wordt bijvoorbeeld zo ingericht dat studenten er voor de Kerstvakantie al klaar mee zijn. Ook eindigt het academisch jaar een paar weken eerder.
In de andere projecten draait het om de inzet van blended learning (bijvoorbeeld het effect van meer online lesgeven) en het concentreren of verspreiden van onderwijs- en onderzoekstaken. Scholen die daarmee willen experimenteren, kunnen bijvoorbeeld de laatste maand voor de zomer (juni) of de eerste maand na Kerst (januari) onderwijsvrij laten zijn.
Vorig jaar zomer noemde Dijkgraaf het inkorten van het studiejaar met vier weken nog als concreet doel, bijvoorbeeld door januari of juli onderwijsvrij te houden. Dat harde getal is inmiddels geen doel meer op zich. Dijkgraaf: ‘Al kun je door kleine dingen te veranderen een collegejaar zo met een week verkorten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden