De Hoge Raad heeft afgelopen vrijdag na een lange juridische strijd haar oordeel gegeven over de fietsers van Deliveroo. Het platform verliest na de rechtbank en het Hof wederom: maaltijdbezorgers zijn geen zzp’ers, maar werknemers. Het platform had de bezorgers in vaste dienst moeten nemen.
Er werd vol verwachting naar de uitspraak uitgekeken. Wat zouden de gevolgen zijn voor andere digitale platforms zoals Uber of Temper? En wat gebeurt er met hun ‘zelfstandigen’? Zal dit het einde van de platformeconomie betekenen?
Gabriël van Rosmalen is promovendus Mededingingsrecht en Politieke Filosofie aan de Universiteit Utrecht. Hij onderzoekt de positie van platformwerkers. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Nu de uitspraak (na meerdere keren uitstel) eindelijk daar is, kan wel worden gesteld dat er sprake is van een anticlimax. De rechter blijft in de uitspraak namelijk zo dicht bij de specifieke zaak Deliveroo, dat er weinig nieuw recht komt met ingrijpende gevolgen voor de platformeconomie. De reden hiervoor is simpel: de Hoge Raad laat het expliciet aan de politiek om dit probleem op te lossen. Aangezien de meeste platforms Europees opereren, is het van belang dat de Europese Unie de handschoen nu oppakt.
Momenteel zijn er in de EU 28 miljoen mensen die werken via een digitaal platform en dit aantal groeit hard: over twee jaar zijn het er naar schatting 43 miljoen. De Europese Commissie vermoedt dat er nu ruim 5 miljoen platformwerkers zijn die ten onrechte niet in dienst zijn van het platform. Met alle gevolgen van dien: ze bouwen geen pensioen op, hebben geen recht op vakantiedagen, kennen geen doorbetaling bij ziekte.
Elke lidstaat kiest zijn eigen aanpak voor dit probleem. Platformwerkers proberen bijvoorbeeld op nationaal niveau hun status aan te vechten. De Deliveroo-zaak en eerder de zaak tegen Helping laten zien dat dit succes kan hebben. In Spanje ligt er een initiatief voor een ‘koerierswet’ die pleit voor een vast dienstverband. Denemarken en Zweden zetten in op meer standaard-cao’s tussen sociale partners. Doordat elk land een eigen aanpak kiest, blijft er echter veel onduidelijkheid en biedt de huidige gang van zaken niet de gewenste bescherming. Het is daarom hoog tijd voor een Europees antwoord op een Europees probleem..
Inmiddels zijn die eerste stappen gezet. Eind 2021 publiceerde de Europese Commissie een ontwerprichtlijn die vorige maand na een jaar debatteren in aangepaste vorm is aangenomen door het Europees Parlement. Tegen de zin in van protesterende platforms kan dit ertoe leiden dat miljoenen ‘zelfstandigen’ in dienst moeten worden genomen. De laatste horde wordt gevormd door de Europese Raad die momenteel over de wet onderhandelt. Er is echter sprake van veel onenigheid tussen de verschillende lidstaten.
Een antwoord van de EU op de platformeconomie zou de sociale rechten in Europa verbeteren. Er zijn nog steeds grote ongelijkheden tussen Europese landen. Een Roemeen, een Fransman en een Italiaan zouden dezelfde arbeidsstatus moeten hebben als ze hetzelfde werk leveren.
Daarnaast is het belangrijk voor de EU om te bewijzen dat het sociale vooruitgang kan afdwingen. De EU heeft lange tijd het marktdenken en een focus op competitie laten prevaleren boven het inzetten op welvaartsbeleid of het stimuleren van sociale rechten. De EU zou juist moeten zorgen dat de interne markt vergezeld gaat met een minimum aan rechten voor wie daarbinnen werkt.
Deze sociale component krijgt in Europa meer en meer gestalte. Denk bijvoorbeeld aan het Coronaherstelfonds of de vorig jaar aangenomen wetgeving over de verhoging van het Europese minimuminkomen. De zaak tegen Deliveroo laat zien dat het nu de taak is van de Europese Unie om op te treden tegen de maatschappelijke ontwrichting die door de platforms wordt veroorzaakt. Lukt dat niet, dan zal de verzwakking van sociale rechten zich verder verspreiden en zal ook de Europese Unie als sociaal project een deuk oplopen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden