De conservatieve Amerikaanse staat Tennessee heeft deze maand een wet aangenomen waarmee dragshows in publieke ruimten aan banden worden gelegd. Vijftien andere Amerikaanse staten behandelen op dit moment vergelijkbare wetsvoorstellen.
In de Nederlandse media en politiek was er de afgelopen tijd opvallend weinig aandacht voor deze kwestie – en debat was er nog minder. Dit terwijl de anti-lhbtq-wetgeving in de Verenigde Staten juist ook ons aangaat. Niet zozeer omdat de Nederlandse wetgeving dezelfde kant op beweegt, maar omdat de ontwikkelingen in de VS een belangrijk element zijn in de mondiale discussie over ‘wokisme’. En die discussie wordt in Nederland momenteel hevig, maar helaas eenzijdig, gevoerd.
Over de auteur
Luuk Vulkers is schrijver en curator en momenteel Fulbright Fellow in Creative Writing in New York.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De ‘Tennessee Drag Ban’ is een concreet en symbolisch kantelpunt in een landelijke strijd die de Republikeinse Partij al enige tijd voert. Met als motief het beschermen van kinderen tegen ‘indoctrinatie', ‘obsceniteit’ en ‘woke-terreur’ wordt gepoogd om lhbtq-rechten op verschillende vlakken in te perken. Soms met succes: zo is de toegang tot gezondheidszorg voor trans personen in Texas, Oklahoma en Tennessee al moeilijker gemaakt en mogen basisschoolleraren in Florida homoseksualiteit en gender niet meer in de klas bespreken.
De Republikeinse kruistocht tegen wokisme is recentelijk sterk geïntensiveerd. Volgens de organisatie Human Rights Campaign zijn er in 2023 al meer wetsvoorstellen ingediend die de rechten van lhbtq’ers inperken (418) dan in het hele jaar 2022 (315). De strategie die in de wetten wordt gebruikt is overwegend hetzelfde: door ze in vage en multi-interpretabele taal op te stellen, wordt er onduidelijkheid en verdeeldheid gezaaid.
Zo gaat het bij de anti-dragwet om een verbod op imitatie van het andere geslacht op een manier ‘die aan wellustigheid appelleert’. Wat daar precies wel en niet onder valt, is in Tennessee aan de politieagent en uiteindelijk de rechter, die er vaak zeer conservatieve ideeën over gender-identiteit en seksualiteit op nahouden. Deze wet geeft hen meer bewegingsruimte om op dit gebied te bepalen wat volgens hen wel en niet door de beugel kan. Het is ironisch dat de grote heldin van Tennessee Dolly Parton is, want zoals ze zelf ook al eens verklaarde, heeft de immens populaire zangeres veel weg van een drag queen. Het is maar de vraag of datzelfde flamboyante uiterlijk bij een man nog zou worden getolereerd.
Je hoort vaak het verwijt dat men in de Nederlandse media buitenproportioneel veel bezig is met de Verenigde Staten. Zo beklaagde voormalig Amerika-deskundige Maarten van Rossem zich ooit over de ‘volstrekt overdreven aandacht voor elke klapscheet’ die de wereldmacht zou laten. In Nederland zijn er geen wetsvoorstellen ingediend zoals die in Tennessee en over het algemeen delen we hier de conservatieve sentimenten waaruit ze voortkomen ook niet. Heel vervelend dus voor de lhbtq’ers in de VS, zou je kunnen stellen, maar niet diepgravend relevant voor onze samenleving.
En toch vraagt de ‘Tennessee Drag Ban’ ons om ook de eigen politiek onder de loep te nemen. De retoriek die de Republikeinen steeds maar weer gebruiken heeft namelijk ook in Nederland een opmars gemaakt. Op rechts is hier de kruistocht tegen wokisme al flink op stoom aan het komen, en niet alleen bij PVV, FvD en Ja21 – partijen waarvan het wellicht valt te verwachten. Ook de VVD stelde Kamervragen naar aanleiding van Telegraaf-artikelen over het vermeend onder druk staan van de academische vrijheid op universiteiten.
En dan is er natuurlijk nog de roemruchte HJ Schoo-lezing van minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius. Daarin besprak ze het wokisme, naast het extremistische gedachtengoed van Thierry Baudet, als een wezenlijke bedreiging voor de democratische rechtsstaat. Yeşilgöz maakte er niet alleen een punt van dat beide ‘stromingen’ intolerantie veroorzaakten, maar ook dat ze beide waren overgewaaid uit de Verenigde Staten. ‘Alsof dat het belang van Nederland dient.’
Al meer dan eens is opgemerkt dat ‘wokisme’ als eenduidige ideologie niet bestaat, dat het vooral een handig containerbegrip is voor politiek rechts, waarmee ze vermeende linkse hypersensitiviteit op de hak kunnen nemen. Maar laten we de redenering van rechts voor de aardigheid even volgen en wokisme als eenduidig gedachtengoed interpreteren. Is het dan niet onbegrijpelijk dat onze minister van Justitie en Veiligheid hoog van de toren blaast over de abstracte doch apocalyptische dreiging die het wokisme uit Amerika vormt, zonder ook maar één woord te reppen over de concrete en schrijnende realiteit waarmee lhbtq’ers door expliciet anti-wokisme in datzelfde land te maken hebben?
Breder gesteld: waarom gaat het alsmaar over het gevaar dat wokisme al dan niet vormt, en nooit over het reële gevaar dat anti-wokisme al heeft bewezen te zijn? Het is, op z’n Amerikaans, een sterk staaltje cherrypicking. De hoop is dat politiek rechts in Nederland zich realiseert dat zij de (liberale) kernwaarden van onze democratische rechtsstaat probeert te beschermen met een retoriek die dezelfde waarden elders op gevaarlijke wijze aanvalt. Van Tennessee kunnen en moeten we leren. Dat dient het belang van Nederland.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden