Nadat het Verenigd Koninkrijk vijf maanden geleden al een premier van Indiase komaf had gekregen, krijgen de bewoners van het Schotse deel van het land nu een eerste minister (First Minister) met wortels in de Punjab. Humza Haroon Yousaf is geboren in Glasgow, de Schotse curryhoofdstad, waar zijn ene opa in de jaren zestig als verse immigrant als buschauffeur ging werken en zijn andere in een naaiatelier zijn eerste ponden verdiende. Zijn vader Muzaffar zette zijn eigen boekhoudkantoor op en verdiende genoeg geld om Humza naar een particuliere school te sturen. Daar was hij een van de weinige niet-witte scholieren.
De familiegeschiedenis van de 37-jarige politicus is het klassieke verhaal van succesvolle immigranten op de Britse eilanden. Nu ziet de Schotse nationalist het als zijn historische taak om Schotland uit het Verenigd Koninkrijk los te weken. En op radicale wijze ook. Tijdens de campagne om het leiderschap, waarin hij maandag won van Kate Forbes en Ash Regan, maakte Yousaf zijn streven bekend om van Schotland vijf jaar na het uitroepen van de onafhankelijkheid een republiek te maken. Vrij naar een passage uit The Flower of Scotland, het Schotse volkslied: ‘Sent Charles homeward / Tae think again.’
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
Yousaf was niet alleen de meest vooruitstrevende kandidaat van de drie, maar ook de oogappel van de partijleiding. De belangrijkste kwaliteit van de Glaswegian, naast zijn streven naar gelijkheid, is altijd loyaliteit geweest. Sinds hij in 2011 als 26-jarige werd gekozen als jongste lid van het Schotse parlement, is de voormalige jeugdwerker altijd trouw geweest aan de eerste minister; eerst Alex Salmond en na het referendum van 2014 Nicola Sturgeon. Anders dan zijn rivalen beloofde hij Sturgeons beleid voort te zetten, inclusief de omstreden transgenderwetgeving die begin dit jaar haar val inluidde.
Sterker, Yousaf is vastbesloten om het besluit aan te vechten van de Britse regering om de wet niet te accepteren. In het laatste debat ging Yousaf, die zichzelf typeert als de ‘First Activist’, flink tekeer tegen de Conservatieve regering in Londen. ‘Na de onafhankelijkheid zal er geen buitenlands bestuur meer zijn dat zich met ons bemoeit, om bijvoorbeeld onze wetgeving te vetoën.’ Volgens zijn critici is deze toon niet aangenaam voor de naar schatting half miljoen mensen uit andere delen van het Verenigd Koninkrijk die van Schotland hun thuisland hebben gemaakt. Zijn zij buitenlanders?
Het is de vraag of het binnen afzienbare tijd tot onafhankelijkheid komt. Het vertrek van Sturgeon heeft de scheidslijnen binnen het nationalistische kamp blootgelegd. Yousaf zal goed liggen bij de jonge, stadse nationalisten, maar daarbuiten genoot de christelijk-conservatieve Forbes meer steun. Bij de bevolking als geheel is Forbes ook populairder dan Yousaf, wat niet veel goeds belooft voor de volgende verkiezingen. Het ledenaantal van de SNP is in de afgelopen vier jaar teruggelopen van 125- naar 72 duizend. Partijdirecteur Peter Murrell, de echtgenoot van Sturgeon, is wegens deze zorgwekkende cijfers opgestapt.
De politieke betrokkenheid van Humza Yousaf gaat terug naar de septemberdag in 2001 waarop twee gekaapte vliegtuigen de WTC-torens in New York ineen deden zakken. In een interview met een parlementair magazine zei hij dat op die 11 september de houding tegen hem als moslim leek te zijn veranderd. Door medescholieren werd hij erop aangesproken, ‘waarom moslims Amerika haten’. Op de universiteit van Glasgow ging hij politicologie studeren. Uit woede over Tony Blairs beslissing om oorlog te voeren in Irak besloot hij lid te worden van onafhankelijkheidspartij SNP. Hij wilde voorkomen dat Schotland in de toekomst zou worden meegesleept bij zulke besluiten. Na zijn studie ging hij als vrijwilliger werken voor jongerenorganisaties, een plaatselijke radiozender en een islamitische liefdadigheidsorganisatie.
Een makkelijke campagne om partijleider te worden, had Yousaf niet. Partijgenoot Forbes, die door politici van rivaliserende partijen wordt gezien als een competenter bewindspersoon, viel zijn politieke prestaties op keiharde wijze aan. ‘Toen je transportminister was reden de treinen nooit op tijd’, somde ze op. ‘Toen je justitieminister was, zat de politie tegen haar breekpunt aan, en nu met jou als zorgminister zitten we met recordwachttijden.’ Op een campagnebijeenkomst met vrouwelijke vluchtelingen uit de Oekraïne vroeg hij waar alle mannen waren; een grappig bedoelde opmerking die niet goed viel.
Een hoofdpijndossier is en blijft de uitbreiding van rechten voor trans personen. Nadat Sturgeon vorige week maandag haar laatste toespraak als eerste minister had gehouden, poseerde Yousaf bij een groot roze hart bij de ambtswoning. ‘Als leider van de SNP en eerste minister zal ik vrouwenrechten verbeteren’, beloofde hij. Bij critici van de wet leeft de angst dat de uitbreiding van de rechten, zoals het vergemakkelijken van een aanpassing van het paspoort, ten koste gaat van vrouwenrechten. Zijn empathie met trans personen vloeit voort uit zijn eigen verleden als ‘buitenstaander’, als ‘de ander’.
Hij kreeg de hoon over zich heen van J.K. Rowling, de Harry Potter-schrijver die zich in de transdiscussie had opgeworpen als voornaamste tegenstander van Sturgeon. ‘Wat een lief roze hart’, spotte ze, ‘vertel ons nu waarom je tegen een amendement stemt dat bedoeld was om te voorkomen dat verkrachters in vrouwengevangenissen zouden wordt gehuisvest.’ Yousaf heeft tijdens een van de televisiedebatten beweerd dat de veroordeelde verkrachter Isla Bryson, de trans vrouw die in een vrouwengevangenis terechtkwam, ‘geen echte trans vrouw is’. Volgens de transgenderwet is dat oordeel aan de persoon zelf.
Het transdebat heeft de interne verdeeldheid van de partij blootgelegd. Yousafs eerste opdracht zal het helen van die wonden zijn. Een pittige taak.
Yousaf ging naar dezelfde school, de 382 jaar oude Hutchesons’ Grammar, als Anas Sarwar, de leider van de Labour-oppositie. Andere bekende alumni waren de schrijver John Buchan en de stadionarchitect Archibald Leitch.
Tijdens de coronapandemie veroorzaakte Yousaf als minister van Volksgezondheid paniek onder ouders met de mededeling dat tien kinderen tot 9 jaar met covid-19 in het ziekenhuis waren beland. Al snel bleek dat deze jonge patiënten om geheel andere redenen waren opgenomen.
De leiderschapsrace heeft Yousaf grotendeels met een lege maag moeten voeren, want deze viel ongelukkigerwijs samen met de ramadan. Hij is een praktiserend moslim, maar heeft verzekerd dat zijn geloof niet meespeelt bij wetgeving.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden