In de ‘proeftuin’ van het chemische technologiebedrijf Avantium op Chemelot in Geleen liggen de zakken suiker klaar die als basis dienen om bioplastic te maken. Vanaf 2024 gaat Avantium in een nieuwe fabriek in Delfzijl op grote schaal furaandicarbonzuur (FDCA) produceren, de basis voor plantaardig PEF-plastic. Het is een revolutie in kleine stapjes om een alternatief te ontwikkelen voor fossiele plastics uit aardolie.
Toen Avantium in 2014 in de Volkskrant werd opgevoerd, presenteerde directeur en chemicus Tom van Aken het prototype van de nieuwe plastic PEF-fles op het Amerikaanse hoofdkantoor van Coca-Cola in Atlanta. De boodschap van de directie was ontnuchterend.
Over de auteur
Robèrt Misset is economieverslaggever voor de Volkskrant en schrijft met name over retail en horeca. Hij was eerder ruim dertig jaar sportverslaggever.
Van Aken: ‘Coca-Cola eiste dat we die flessen meteen op grote schaal gingen produceren, niet zo gek voor een concern dat 1,8 miljard drankjes per dag verkoopt. Daar waren we achteraf gezien nog lang niet aan toe. Het was de fase van ontwikkelen en pionieren. Ons product stond nog in de kinderschoenen.’
Van Aken werd in die periode in de Volkskrant nog omschreven als een ‘Tita Tovenaar’ die uit maïs en suiker een fles van bioplastic kon fabriceren. Tijdens de rondleiding door de kleine fabriek in Geleen laat Van Aken zien dat het proces na een decennium van onderzoeken en verfijnen niet geheimzinnig of magisch meer is.
In diverse etappes wordt de suiker omgezet in FDCA. ‘De nadruk ligt niet langer op de chemische technologie, het gaat nu om de commerciële productie’, aldus Van Aken. ‘Bovendien ben ik niet de Tita Tovenaar, ik moet uitleggen hoe het werkt.’
Van Aken moest vorige week bij de presentatie van de jaarcijfers ook uitleggen dat innovaties met aanloopverliezen gepaard gaan. De bouw van de fabriek op het Chemiepark in Delfzijl valt duurder uit dan de 150 miljoen euro die eerder was begroot.
Avantium haalt zijn omzet van 17,6 miljoen euro nu nog grotendeels uit de levering van katalysesystemen aan de raffinage-industrie. Bovendien krijgt het concern dat ooit werd afgesplitst van Shell voor 7,6 miljoen aan overheidssubsidies. Ondanks de hogere omzet over 2022 incasseerde Avantium een verlies van 31,6 miljoen euro, 7 miljoen euro meer dan in 2021.
Van Aken, lichtelijk geagiteerd: ‘Ben ik ervan geschrokken? Totaal niet. We liggen keurig op koers met de fabriek in Delfzijl. En we hebben aangegeven dat het mede door de inflatie en externe factoren 20 procent meer gaat kosten. Maar het belangrijkste is dat we al veertien partners hebben die FDCA gaan afnemen uit onze fabriek.’
Reeds vorig jaar maakte Avantium bekend dat onder meer luxemerk LVMH – van Louis Vuitton – en de frisdrank- en bierproducenten Ambev en Carlsberg meerjarige contracten hadden afgesloten om FDCA te laten produceren in Delfzijl. Onderzoek van ING bevestigt de visie van Van Aken. De nieuwe fabriek in Delfzijl zal vanaf 2024 een omzet van 40- tot 50 miljoen euro noteren.
Op de tafel in zijn werkkamer staat een flesje Carlsberg in een nieuwe verpakking. ‘We testen met houtvezel aan de buitenkant en PEF-plastic aan de binnenkant. De verpakking is duurzaam, je hebt geen druppel aardolie meer nodig. Het biertje smaakt hetzelfde, maar ziet er anders uit.’
De grote merken moeten een mentaliteitsomslag bewerkstelligen, zegt Van Aken. ‘Je kunt als consument nu pronken: kijk eens hoe duurzaam ik ben. Het is een kwestie van gewenning. En ik ben ervan overtuigd dat de consument dan ook bereid is om iets meer te betalen voor een duurzame verpakking.’
Carlsberg had slechts één prangende vraag aan Avantium. Van Aken: ‘Blijft het bier goed? Dat is hun primaire zorg. Bij de meeste plastic materialen is dat een probleem. Bij PEF heeft de verpakking geen invloed op de smaak en blijft het koolzuur goed behouden.’
Toch plaatste Coca-Cola wederom een kanttekening bij de nieuwe revolutie van Avantium. Leuk dat jullie een fabriek bouwen met een capaciteit van 5.000 ton, kreeg Van Aken te horen. ‘Maar daar hebben we niks aan.’ Coca-Cola gebruikt nu twee miljoen ton PET-plastic per jaar. ‘Je kunt niet ineens naar die aantallen toe, dat hadden we ons tien jaar geleden wellicht beter moeten realiseren.’
Avantium moet opboksen tegen de fossiele PET-plastics, waarbij een productie per fabriek van 300- tot 500 duizend ton de norm is. ‘Deze innovatie moet nu op grote schaal worden geproduceerd, zodat PEF-plastic op den duur goedkoper wordt’, aldus Van Aken.
De fabriek in Delfzijl moet als vliegwiel fungeren om met bioplastic de wereld te veroveren. Bij een investeringsronde vorig jaar werd al 42 miljoen euro opgehaald. Toch moet het sneller en daarom hanteert Avantium nu een ander verdienmodel. Alleen met technologielicenties van het bedrijf mag een gelijksoortige fabriek worden gebouwd.
De eerste licentie werd verkocht aan het Amerikaanse Origin Materials voor een fabriek met een capaciteit van 100 duizend ton FDCA. Origin deed al een aanbetaling van 12,5 miljoen euro en zal royalty’s betalen over de omzet van de fabriek.
Vorige week voegde het Deense textielconcern Kvadrat zich in de groeiende rij van FDCA-afnemers. Van Aken: ‘PEF werd eerst alleen gebruikt voor flessen en verpakkingen. Maar Henkel wil het nu ook gebruiken in zijn lijmen en elektronica. Met Kvadrat hebben we een partner die bioplastics verwerkt in stoelen en gordijnen. Dit materiaal kan veel breder worden toegepast.’
Avantium pareert de kritiek dat bioplastic niet duurzaam genoeg zou zijn. ‘PEF heeft een lagere CO2-afdruk dan bijvoorbeeld PET’, zegt Van Aken. ‘Als het in de natuur belandt, breekt het bovendien sneller af dan de fossiele plastics. Het is aantoonbaar beter dan plastics van olie die eindeloos in het milieu blijven.’
Van Aken zegt trots te zijn op de mijlpalen die reeds zijn bereikt. Daarom zal Avantium ook dit jaar een fors verlies accepteren alvorens de fabriek in Delfzijl operationeel wordt. ‘Pas dan zul je een kentering zien in onze resultaten. Het is een proces van lange adem. Ik mis soms de urgentie in de industrie om biobased grondstoffen te gebruiken. Maar de jonge consumenten worden steeds kritischer, bij hen is de knop al omgegaan.’
Profiel: Avantium
Opgericht: 2000
Vestigingen: Amsterdam, Geleen en vanaf 2024 Delfzijl
Werknemers: 270
Jaaromzet: 17,8 miljoen euro
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden