Na Roald Dahl moet de canonieke auteur Agatha Christie er ook aan geloven: in nieuwe uitgaven van het werk van de in 1976 overleden Britse schrijfster zijn verwijzingen naar etniciteit geschrapt, zo bepaalden ‘sensitivity readers’ – aldus The Guardian. Hoewel het belangrijk is om kritisch terug te kijken op literatuur uit het verleden, wordt met dit soort ingrepen de plank volledig misgeslagen.
Racistische schilderkunst als het Portret van Margaretha van Raephorst of het nog bekendere Twee Moren van Rembrandt (inmiddels: Twee Afrikaanse mannen ) wordt toch ook niet van een nieuwe laag verf voorzien of, nog erger, van de muur getild? Nee, we zetten de schilderijen in een andere context en hangen naast de schilderijen een nieuw informatiebordje. En zo zouden we dat ook met literatuur moeten doen.
Over de auteur
Thijs Overpelt is student Nederlandse taal en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Taal is geen reproductie van de werkelijkheid: ze produceert die zelf. Het is daarom essentieel voorzichtig om te gaan met teksten uit het verleden opdat onderdrukkende en discriminerende discoursen niet zonder nuance worden verspreid en dominant blijven. Maar om deze schadelijke denkbeelden compleet te schrappen?
Veel nuttiger zou het zijn om oude teksten in nieuwe uitgaven te voorzien van een uitgebreid voorwoord en van nuancerende opmerkingen. De paratekst (onder meer voorwoord, voetnoten, motto) is dé plek om de historische context te duiden waarin het werk werd geschreven en om aan te geven hoe de lezer deze tekst in het licht van die tijdgeest beter kan begrijpen. Een tekst zegt zo veel meer dan alleen het verhaal zelf: het zegt nog meer iets over de tijd waarin het werd geschreven, want taal is de periodieke opslagplaats van heersende ideeën en denkbeelden.
Het erkennen van een probleem is de eerste stap naar een oplossing. Ik zie het dus als vooruitgang dat het ‘sensitivity readers’ opvalt dat er discriminerende denkbeelden heersen in literatuur. Daarnaast vind ik ook dat literatuur een plek kan zijn waar iedere lezer zich veilig voelt en waarin niemand zich gediscrimineerd voelt. Maar in plaats van uit te gummen en opnieuw schrijven, zouden ‘sensitivity readers’ moeten aanvullen in de kantlijn. Haal het kunstwerk niet van de muur, maar bekijk het met een andere bril.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden