Ook lukte het bij zo’n dertig ouders het contact met hun kinderen weer tot stand te brengen of te verbeteren. Vijf nieuwe uithuisplaatsingen zijn dankzij het team voorkomen.
Maar het is de vraag of op korte termijn meer ouders hulp krijgen van de kleine veertig zogenoemde procesbegeleiders van het Ondersteuningsteam. De overheid is er nog niet in geslaagd een zo compleet mogelijke lijst ter beschikking te stellen van de ongeveer drieduizend toeslagenouders van wie de afgelopen vijftien jaar kinderen uit huis zijn geplaatst. Pas als dat gebeurd is, kunnen alle betrokken ouders er persoonlijk per brief op worden gewezen dat ze hulp kunnen krijgen.
De 10 procent van de getroffen ouders die wel in contact is met het Ondersteuningsteam heeft zich zelf gemeld, of is door bijvoorbeeld hun gemeente aangemeld. ‘We kunnen ze nog niet zelf benaderen; we weten niet wie ze zijn en waar ze wonen’, zegt projectleider Judith Peeters van het Ondersteuningsteam. ‘We kunnen alleen hard roepen: hier zijn we.’
Ook de Tweede Kamer wil dat zo veel mogelijk toeslagenouders weten dat ze hulp kunnen krijgen. In mei beloofde minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind in een verhit Kamerdebat dat hij databestanden zou gaan koppelen van alle erkende toeslagenouders en van alle uit huis geplaatste kinderen van de afgelopen decennia. Daardoor kan de overheid de ouders benaderen bij wie deze twee kenmerken samenkomen.
Nu, precies een jaar na de oprichting van het Ondersteuningsteam, is duidelijk dat die lijst er op zijn vroegst na de zomer is. Vanwege de privacygevoeligheid is er een speciale wet voor nodig. Die wordt woensdag behandeld door de Tweede Kamer en moet daarna naar de Eerste Kamer. Vervolgens duurt het nog enkele weken voordat de gegevens van de betreffende ouders uit de systemen rollen, doordat er geen complete lijst van uit huis geplaatste kinderen is.
Minister Weerwind had het liever sneller gewild. ‘De datakoppeling kost meer tijd dan voorzien omdat we het zorgvuldig doen, met voldoende waarborgen’, zegt hij. Juist voor deze groep door de Belastingdienst gedupeerde ouders ligt het koppelen van hun gegevens extra gevoelig. In de nieuwe wet staat ook dat ouders die straks een brief ontvangen kunnen aangeven dat ze van die lijst gehaald willen worden.
Op basis van een eerdere raming had het Ondersteuningsteam verwacht dat de betreffende ouders in april zouden worden aangeschreven. Daarom heeft het al twaalf extra procesbegeleiders aangenomen voor de mogelijke extra nieuwe aanmeldingen. ‘Ze hebben werk, er melden zich nu weer veel nieuwe ouders aan’, zegt Peeters.
Ze is benieuwd naar de reactie van de betreffende ouders. ‘Of ze überhaupt een brief willen openmaken met een logo van de overheid erop. Het kan ook dat ouders het Ondersteuningsteam al kennen, maar er geen behoefte aan hebben, bijvoorbeeld omdat ze instanties wantrouwen of zich schamen’, zegt Peeters. ‘Misschien zijn ze wel boos en vragen ze zich af: hoe kom je aan onze gegevens?’
De kwestie van de uit huis geplaatste kinderen van gedupeerden van de toeslagenaffaire roept veel emoties op, sinds het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) er anderhalf jaar geleden voor het eerst aantallen van publiceerde: het zijn er zeker tweeduizend, van wie ruim zeshonderd minderjarigen nu nog niet thuis wonen. De hamvraag, wat de precieze samenhang is tussen gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen, is nog steeds niet volledig beantwoord.
Het CBS deed een poging. Na een rectificatie van een eerder te stellig geformuleerde uitkomst luidt nu zijn conclusie: ‘Er is geen bewijs dat, gemiddeld genomen, gedupeerden door de dupering van de toeslagenaffaire vaker in aanraking komen met de jeugdbescherming. Niet uit te sluiten is dat dit voor individuele gevallen wel het geval is.’
Een verdiepend vervolgonderzoek door de Inspectie Justitie en Veiligheid, met onder meer interviews met betrokken ouders, moet meer duidelijkheid brengen. Opvallend is dat de Inspectie hiervoor al in september zelf data heeft gekoppeld: van de 28 duizend erkende toeslagenouders van kinderen die tussen 2008 en 2022 zijn onderzocht door de Raad voor de Kinderbescherming. Zo beschikte de Inspectie toen al over een lijst van zo’n 2.800 ouders voor wie beide geldt. Van hen heeft de Inspectie er tientallen benaderd en dossiers geselecteerd voor onderzoek. Een woordvoerder van de Inspectie legt uit hoe het kan dat zij al beschikt over een lijst waarvoor de minister een hele wet heeft opgetuigd. ‘Dat mogen wij, vanwege de speciale bevoegdheden van de Inspectie.’
Hoe gevoelig het benaderen van toeslagenouders door instanties ligt, blijkt dan al. De Rotterdamse Annuska Soechit (38) is een van de door de Inspectie benaderde toeslagenouders. Als de mail van de Inspectie binnenkomt, zit haar tienerdochter achter haar laptop. ‘Zij las alleen de woorden: ‘justitie en veiligheid’ en ‘onderzoek naar uithuisplaatsing’’, vertelt Soechit. ‘Omdat ze zelf uit huis geplaatst is geweest, raakte ze in paniek, ze was bang dat het weer zou gebeuren.’ Soechit belde hierop naar de Inspectie. ‘Hoe komen jullie aan mijn gegevens?’, vroeg ik. Ze konden het uitleggen. Ik heb ze verteld dat ze zich bewust moeten zijn van de trauma’s in de gezinnen, als ze ouders zoals ik benaderen.’
Minister Weerwind zegt dat alleen de Inspectie een dergelijke bevoegdheid heeft. Andere organisaties die die gegevens willen gebruiken voor bijvoorbeeld onderzoek, zoals de Raad voor de Rechtspraak, zullen op de wet moeten wachten.
Peeters van het Ondersteuningsteam heeft daar begrip voor. ‘Zorgvuldigheid is het belangrijkst’, zegt ze. Ze is benieuwd hoeveel ouders zich gaan melden bij het Ondersteuningsteam als de brieven dan uiteindelijk worden verstuurd. ‘Ik hoop velen, maar het is een black box.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden