‘Voor de gemiddelde Irakees speelt het niet echt. Er zijn geen ceremonies en geen herdenking. Sinds de invasie is er simpelweg te veel gebeurd. De jongere generatie van twintigers en dertigers hebben de afgelopen twee decennia zoveel ellende meegemaakt dat ze niet bezig zijn met dat het twintig jaar geleden is dat de Iraakse president Saddam Hoessein verdreven werd.
‘De Irakoorlog is ook bepaald geen succes geweest – en dan druk ik me nog zacht uit. Het is een totale catastrofe voor de Iraakse bevolking. Na de invasie kreeg Irak eerst te maken met de Amerikaanse bezetting. Dat waren al moeilijke jaren. Daarna kwam er veel extremistisch verzet, daarna een sektarische burgeroorlog tussen soennieten en sjiieten. Vervolgens de opkomst van IS en enorme corruptie.’
‘Op 20 maart 2003, om half zes ’s ochtends, vielen de eerste bommen op Bagdad. Die bombardementen hebben dagenlang aangehouden. Begin april reden de Amerikanen de de Iraakse hoofdstad binnen. Op 9 april kwam vervolgens het beroemde moment dat de Irakezen op het Firdos-plein het standbeeld van Saddam omvertrokken. Toen is Saddam Bagdad ontvlucht en viel het regime. The rest is history.
‘In zekere zin begon het al met 9/11. Toenmalig president George Bush jr. wilde daarvoor wraak nemen. Dat leidde tot de inval in Afghanistan. Al gauw ontstond in Amerikaanse kringen het idee dat ze ook met Saddam moesten afrekenen. Met de invasie maakte Bush in feite ook de klus van zijn vader af. Tijdens de Eerste Golfoorlog in 1991 waren de Amerikanen al dicht bij het afzetten van Saddam, maar toen hebben ze dat op het laatste moment niet gedaan.’
‘Slecht. In 2005 heeft Irak onder Amerikaans toezicht een grondwet gekregen. De Amerikanen wilden van Irak een democratie maken, maar dat is een catastrofe geworden. De staat functioneert niet. Ministeries zijn ongelooflijk corrupt: de meeste fungeren als een soort pinautomaat waarmee machthebbers zichzelf verrijken.
‘De Verenigde Staten wilden een systeem creëren, waarin de drie grote bevolkingsgroepen – de sjiieten, de soennieten en de Koerden – allemaal een plek krijgen in de macht. Zo is vastgelegd dat de president altijd een Koerd moet zijn, de premier een sjiiet en de voorzitter van het parlement een soenniet. Op papier klinkt dat mooi, maar in de praktijk ontstaan kliekjes, die niet bezig zijn met het landsbelang, maar vooral goed voor zichzelf zorgen. Dat is een trieste balans.
‘Het verschil met Saddams tijd is dat je nu best in een koffiehuis de regering kunt vervloeken, zonder dat je iets overkomt. Je kunt veel meer dingen zeggen. Maar dat is wel een schamele opbrengst.’
‘Deze week kletste ik in een koffiehuis met wat Irakezen over de afgelopen twintig jaar. Een hoop mensen, merkte ik, vonden het leven onder Saddam eigenlijk beter. Dat is een vrij pijnlijke conclusie. Saddam was een tiran, die van Irak een politiestaat had gemaakt. Maar onder hem, zeggen mensen, was er bijvoorbeeld wel werk en werd het afval netjes opgehaald.
‘Ik sprak een 28-jarige jongeman, die tien jaar in Duitsland heeft gewerkt. Die was 8 jaar toen de Amerikanen binnenvielen. Democratie is prachtig, zei hij, maar werkt alleen als je bevolking daarmee uit de voeten kan. Hier kwam de democratie van de ene op de andere dag. Na decennia van onderdrukking was het van: hier is jullie vrijheid, veel succes ermee. Dat werkt niet.’
‘De hoop is eigenlijk dat een nieuwe generatie zal opstaan. Deels is dat al gebeurd. In oktober 2019, vlak voor de coronacrisis, gingen jongeren hier in Irak de straat op. Zij vroegen om een ander land, waar het niet draait om corruptie en je connecties, maar waar je trots op kunt zijn.
‘Die protesten zijn destijds hard neergeslagen. De regering stuurde milities op de demonstrerende jongeren af, waarbij zes- of zevenhonderd doden vielen. Toen vervolgens de pandemie kwam, was de opstand voorbij.
‘Toch was het een hoopvolle beweging. Als je mij vraagt van wie Irak het moet hebben, dan zeg ik: die jongeren. Een deel van hen is inmiddels gedesillusioneerd geraakt, maar sommigen zijn politieke bewegingen begonnen en hebben een paar zetels veroverd in het parlement. Misschien leidt het over tien of twintig jaar tot een kentering.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden