De Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), gelegen in het hart van Afrika, is het op een na armste land ter wereld. Hoewel de CAR net als buurland Congo rijk is aan grondstoffen als goud, tropisch hardhout en diamanten, profiteert de gemiddelde Centraal-Afrikaan niet van die natuurlijke rijkdommen. De opbrengst van de winning van en handel in die grondstoffen belandt bij (corrupte) bestuurders, buitenlandse bedrijven en de talloze rebellenlegers die in het land actief zijn.
De Centraal-Afrikaanse Republiek is al sinds het land in 1960 onafhankelijk werd van Frankrijk een wankele staat: vijf keer werd de regering omver geworpen, slechts twee machtsoverdrachten verliepen democratisch. Door de aanhoudende strijd in het land zijn intussen vooral burgers de klos: meer dan een miljoen mensen zijn uit hun huizen verdreven, een op de vier Centraal-Afrikanen is ontheemd.
In het land zijn amper journalisten en hulpverleners actief, vanwege de de onveiligheid. De CAR wordt beschouwd als een van de gevaarlijkste landen voor humanitaire organisaties. Sommige ngo’s besloten daarom de afgelopen jaren om hun personeel terug te trekken.
Vandaag precies tien jaar geleden greep een coalitie van islamitische rebellengroepen die zich Seleka noemt (‘Alliantie’ in de taal Sango) de macht in de hoofdstad Bangui. De Seleka-rebellen sloegen de handen ineen uit onvrede over de extreme armoede en mensenrechtenschendingen door het nationale leger in het noordoosten van de Centraal-Afrikaanse Republiek. De strijdkrachten van president Bozizé, die het tot de staatsgreep in 2013 voor het zeggen had, maakten zich schuldig aan onder meer standrechtelijke executies, afpersing en het ronselen van kindsoldaten.
Bij de staatsgreep en de gevechten die daarop volgden werden oorlogsmisdaden gepleegd, zowel door de islamitische Seleka-rebellen uit het noorden van het land als door de christelijke milities die tegen de rebellen begonnen te vechten. Zo werden er burgers geëxecuteerd, verkracht en gemarteld. De coalitie van Seleka-rebellen viel na een paar maanden al uiteen, maar de rebellengroepen die samen de regering omver hadden geworpen bleven lang machtig. Nog steeds strijden islamitische milities tegen christelijke milities en de overheid, al wordt er ook tussen rebellengroepen onderling veel gevochten.
In veel gebieden van de CAR is de zwakke en vaak corrupte overheid nauwelijks aanwezig. Burgers zijn aangewezen op de rebellengroepen die het leeuwendeel van het land bezetten en geld verdienen aan de kostbare grondstoffen. Die gewapende milities zijn vaak zijn gevormd langs etnische en religieuze lijnen, wat een uitweg uit de burgeroorlog moeilijk maakt. De bevolking van de CAR is met een gemiddelde leeftijd van 17 erg jong, en er heerst een hoge jeugdwerkloosheid. Jonge mannen worden vaak al vroeg gerekruteerd door rebellengroepen, die hun een weg uit de armoede voorspiegelen.
In de jaren na de staatsgreep kwamen er militairen uit onder meer Frankrijk en Oeganda, die ook weer verdwenen, zonder dat er een eind aan de oorlog kwam. Al snel na het uitbreken van de burgeroorlog werd ook een VN-vredesmacht in de CAR ingezet, die almaar werd uitgebreid. Toen de gevechten in de CAR sterk toenamen na het vertrek van de Oegandezen in 2017, werd de VN-vredesmacht opgeschaald naar ongeveer 13.000 soldaten en politieagenten.
De aanwezigheid in de Centraal-Afrikaanse Republiek van de Fransen was omstreden: zij waren immers de oud-kolonisator. De meeste Franse troepen vertrokken in 2016. Toen de laatste Franse militairen eind vorig jaar het land verlieten, was te zien hoe Centraal-Afrikanen met Russische vlaggen de straat op gingen. Al jaren is het Russische huurlingenleger Wagner volgens velen (met inbegrip van president Faustin-Archange Touadéra) namelijk een veel betere partner in de strijd tegen de rebellen dan de westerlingen.
Of de Russen daadwerkelijk vrede brengen, is zeer de vraag. Volgens mensenrechtenorganisaties maken de Wagner-huurlingen zich schuldig aan grove mensenrechtenschendingen, vooral jegens de islamitische minderheid. Zo meldde een groep van VN-experts in 2021 dat de huurlingen willekeurig burgers hadden vermoord, waarna de Europese Unie sancties oplegde aan bedrijven en mensen die banden hebben met het huurlingenleger.
In ruil voor de militaire steun, die vooral bedoeld lijkt om president Touadéra in het zadel te houden, krijgt Rusland toegang tot grondstoffen als goud, tropisch hardhout en diamanten. Vooralsnog zijn de grondstoffen van de CAR dus vooral een vloek voor het land.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden