In een aflevering uit februari van het monumentale tv-programma Taarten van Abel van de VPRO gaat banketbakker Abel, een rol van patissier Siemon de Jong, in Hierden op bezoek bij Arta, een meisje van 9 jaar. Ze gaat een taart maken voor Klara, haar oppas.
Arta komt uit Macedonië, woont in een pleeggezin, wil later militair worden ‘om mensen, dieren en de natuur te redden’ en is lid van een christelijke dansgroep. Bakker Abel vraagt naar haar toekomst. ‘Wil je een vriend, een vriendin, trouwen, kinderen?’ Niet per se, zegt het meisje. ‘Als ik niet ga trouwen, of geen kinderen krijg, neem ik gewoon een hond.’ Bakker Abel, met meer opwinding dan gebruikelijk: ‘Wat een goed idee! Zo denk ik er ook over. Ik vind dat er al genoeg kinderen op de wereld zijn.’
Bijna 250 van hen kregen sinds 2003 bezoek van De Jong (61), patissier en tegenwoordig boer in Midwolda, Groningen. Hij sprak met ze en samen maakten ze intussen een taart. Aan het eind van de uitzending werd deze aangeboden aan iemand die het kind had uitgekozen. Het slot was meestal ontroerend, het gesprek altijd openhartig, de thematiek vaak complex. In Taarten van Abel werd geen onderwerp uit de weg gegaan.
De Jong stopt met het programma. Op 2 april neemt hij afscheid in een uitzending waarin zeven kinderen terugblikken op hun ontmoeting. ‘Abel weet kinderen op hun gemak te stellen. Je voelt je gehoord en begrepen’, zegt een van hen. Dat was het geheim van Taarten van Abel, kinderklassieker en baken van rust op de zondagochtend – voor meerdere generaties kinderen en ouders.
De Jong zelf: ‘Alles wat ze zeiden, nam ik voor waar aan. Het was hún waarheid.’ Op de knieën ging hij nooit, met de kinderen stond hij op gelijke voet. Terloops stelde hij de vragen: ‘Wanneer liep het tussen jou en mama echt uit de hand?’ Als het tijd was voor iets anders: ‘Laten we een Donald Duckje gaan maken.’
De bedenker van Taarten van Abel is Machteld van Gelder, een tv-producent en regisseur die nog steeds bij het programma is betrokken. Ze wilde destijds, zoals ze het nu verwoordt, een ‘fijne plek met zoetigheid’ creëren, ‘losgezongen van de werkelijkheid en het hier en nu’. De naam van het programma verwijst naar de bijbelse, taartachtige toren van Babel, vastgelegd op het beroemde schilderij van Pieter Bruegel.
Van Gelder zag in gedachten ‘een bakkerij bovenop de toren’ waar Abel de gesprekken zou voeren met kinderen tussen de 9 en 12 jaar. Na een intensieve zoektocht kwam ze terecht bij een patissier uit de Amsterdamse Pijp, een geboren Monnickendammer. De Taart van m’n Tante, heette de zaak van Siemon de Jong in de Ferdinand Bolstraat.
Tot zijn clientèle behoorden prinses Juliana en prinses Margriet. De naam had De Jong in 1990 gekozen omdat het lekker klonk en ‘tante’ een mild scheldwoord voor homo is, zei hij in 2020 in het AD. De Jong is zelf homoseksueel. Zijn vaak buitenissige taarten vielen in de smaak bij talloze media, van Elle tot Cosmopolitan en van Margriet tot de Gay Krant. Ook in tv-programma’s als De Vijf Uur Show en Koffietijd werden zijn creaties opgehemeld.
Met die flinter tv-ervaring op zak werd de ondernemer in 2003 benaderd door Van Gelder. Het personage, Abel, was toen al tot in detail bedacht. Van Gelders eisen waren streng. Abel mocht zich niet uitspreken over geloofskwesties, homoseksualiteit of politieke partijen. Hij moest een volstrekt neutrale bakker zijn, kortom, en ook nog eens iemand die geen onderwerp schuwt.
De andere helft van het fundament van het programma werd gevormd door de casting van de kinderen. Aan aanmeldingen was al die jaren geen gebrek. Meer moeite kostte het de makers om kinderen uit uiteenlopende milieus te vinden, ‘ook omdat het een programma van de VPRO is’. De variatie was desondanks groot.
Van de kinderen werd veel gevraagd. Ze moesten kunnen omgaan met een tv-circus in hun huis, met studiolampen, twee cameramensen en medewerkers die zich, om uit het zicht van de camera’s te blijven, verstopten achter banken of in keukenkastjes. De intieme sfeer van Taarten van Abel is deels dus ook een illusie.
Hulp kregen de kinderen van een man die in 2003 onwennig van start ging, maar gaandeweg in zijn rol groeide. In de loop der jaren wérd De Jong Abel, een gast die nooit belerend was en een kortstondige, maar innige vriendschap met de kinderen sloot. Of zijn afscheid betekent dat ook Abel uit beeld verdwijnt, en daardoor het programma eindigt, is de vraag. De makers stelden vanaf het begin het format centraal. Een doorstart met een andere bakker is volgens de VPRO niet uitgesloten.
Abel wordt weer Siemon de Jong, zegt hij er zelf over in zijn slotakkoord op tv. Het onderscheid met zijn alter ego is hem inmiddels zelf ook niet altijd even duidelijk meer: ‘Er is niet heel veel verschil tussen die twee. Ik speelde vooral mezelf.’
- Stien, het 12-jarige meisje uit Hoorn dat in juni 2014 een taart maakte voor haar vriendin Sanne, verscheen ook later nog talloze malen op tv. In 2022 nam Stien den Hollander, artiestennaam S10, voor Nederland deel aan het Eurovisiesongfestival. Haar hobby was zingen, zei ze in 2014 tegen bakker Abel. Ze zong Ho Hey van The Lumineers en vertelde dat ze auditie had gedaan voor het tv-programma The Voice Kids, maar was afgewezen.
-Taarten van Abel, geproduceerd door de VPRO en het bedrijf Kleine Storm van Machteld van Gelder, won talloze prijzen. Naast de Zilveren Nipkowschijf (2012) werd het programma geëerd met de Cinekid publieksprijs (2008) en de Gouden Stuiver (2011), nu bekend als de Televizier-Ster Jeugd. Siemon de Jong werd in 2013 opgenomen in de Wall of Fame van Beeld en Geluid.
- In het programma De Geknipte Gast van Özcan Akyol zei De Jong in 2022 dat de rol van Abel steeds zwaarder voor hem werd. ‘Het vergt best veel energie. Mensen komen naar me toe en kinderen zijn idolaat van me. Ik ben een beetje bang geworden van mensen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden