Als er de laatste dagen een ding duidelijk is geworden, is het Ruslands razendsnelle onttakeling als ‘supermacht’. Presidenten Xi en Poetin vierden in Moskou de ‘sterkemannenvriendschap’ die ze de afgelopen jaren hebben opgebouwd. Maar dat dit niet langer een duet tussen min of meer gelijken is, kan niemand – behalve de Russische staatstelevisie – zijn ontgaan.
De Britse krant Financial Times citeerde een Russische bron die zegt dat ‘de logica van de gebeurtenissen dicteert dat wij nu een Chinese delfstoffenkolonie worden’. Een oorlog bedoeld om Ruslands ‘historische grenzen’ deels te herstellen, is een vertoon geworden van Russische zwakte en een strategische misrekening. Dit maakt Poetins Rusland overigens niet minder gevaarlijk, integendeel.
Maar het bezoek werpt, een jaar na het begin van Ruslands tweede invasie van Oekraïne, voor vriend en vijand een verhelderend licht op de werkelijke internationale status van het land. En het positioneert de oorlog in zijn mondiale geopolitieke context: die van rivaliteit tussen de twee overgebleven supermachten, de Verenigde Staten en China.
In die context bekijken beide supermachten de Russische agressie ook door de bril van hun eigen strategische botsing. De reden voor Amerika om de teugels in handen te houden, is dat de internationale orde – die zowel de VS als de Europese landen cruciaal achten – te zeer wordt ondermijnd als de brute Russische vorm van landjepik wordt geaccepteerd.
Maar op de achtergrond speelt ook de overweging dat als president Poetin wegkomt met een pure agressie-oorlog in Oekraïne, het China moed zal geven om vroeger of later Taiwan aan te vallen. Als Rusland zijn ‘historische grenzen’ met grof geweld mag herstellen, wat let China dan hetzelfde te doen?
Omgekeerd is voor China de Russische invasie van Oekraïne waarschijnlijk vooral een onwelkome complicatie. Maar het ideologische front van China en Rusland tegen Amerikaanse dominantie is geopolitiek van groter belang dan alle andere overwegingen, inclusief het door Beijing altijd gepredikte belang van VN-beginselen als soevereiniteit.
Dus heeft Poetin kunnen rekenen op de facto Chinese steun, al trok Beijing wel een rode lijn wat betreft kernwapens. Deze week vierden beide leiders voor de zoveelste keer de komst van de ‘multipolaire wereldorde’, waarmee ze het einde van Amerikaanse dominantie bedoelen. Maar in feite mag Poetin, als onberekenbare revanchistische kwajongen, nu blij zijn nog achterop te mogen bij Xi die aan het stuur zit.
China en de VS ondervinden onverwachte bijeffecten van Poetins oorlog: goedkope delfstoffen voor China, en voor de Amerikanen een Europees continent dat al zijn lang gekoesterde illusies verbrijzeld ziet en nu ook zijn opstelling jegens China verhardt. Poetins invasie maakt ook helder wat zich al jaren ontwikkelde: een nieuw tijdperk van keiharde geopolitieke rivaliteit. Pijlsnel hebben zich in Europa én Oost-Azië de pionnen herschikt.
China’s pogingen zich op te werpen als ‘vredestichter’ hebben in Xi’s bezoek aan Moskou niet aan geloofwaardigheid gewonnen. De grotere vraag blijft of China ook wapens gaat leveren aan Rusland. Dat zou Poetins agressieoorlog nog meer onderdeel maken van een mondiale krachtmeting. En ook Ruslands verval tot vazal van China bezegelen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden