Dat het CDA in een diepe crisis verkeert, is de afgelopen dagen soms letterlijk te zien. Partijleider Wopke Hoekstra verschijnt steeds vaker doodvermoeid en met verfomfaaide kleding en kapsel voor de camera’s. Fractieleider Pieter Heerma stond deze week diverse malen met het zweet op het voorhoofd de pers te woord.
Het geheel wekt de indruk dat de leiders van de christen-democraten onder grote druk staan. En dat is niet onterecht. De grote vraag die het Binnenhof zo vlak na monsterzege van de BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen in haar greep houdt is: hoe nu verder? Vooralsnog zijn de ogen vooral gericht op het CDA om het antwoord op die vraag te formuleren, mede omdat die partij het hardst is afgestraft in het stemhokje.
Geen wonder dat de CDA-fractieleider deze week aankondigde dat niet alles bij het oude kan blijven. De electorale winnaar BBB denkt radicaal anders over de stikstofmaatregelen van het kabinet (‘die moeten van tafel’) en het asielbeleid (de BBB is tegen de wet waardoor gemeenten binnenkort kunnen worden gedwongen om asielzoekers op te nemen). Het gevolg is dat CDA’er Heerma dinsdag eiste dat het kabinetsbeleid wordt ‘aangepast’. Opvallend genoeg had hij zelf geen idee wat er dan anders moet, maar legde hij de bal neer bij het kabinet: ‘Het kabinet heeft zich te verhouden tot de nieuwe politieke realiteit.’
Het probleem is dat het kabinet ook geen idee heeft hoe het verder moet. Minister Wopke Hoekstra herhaalde dinsdag, nadat hij weer urenlang in een crisisberaad met het CDA had gezeten, dat hij het vertrouwen van de kiezer wil terug winnen. Maar hoe? ‘We kunnen niet even op een A4'tje zetten wat er vanaf morgen anders moet’, zei Hoekstra. ‘De komende maanden moet dat gestalte krijgen.’
Achter de schermen is te horen dat het CDA vooral naar buiten toe stoere taal bezigt, maar binnenskamers helemaal niet vraagt om het openbreken van coalitieafspraken op het gebied van stikstof of asiel. Bij de VVD denken ze dat Hoekstra’s uitspraken vooral voor de bühne zijn bedoeld. Bij de ChristenUnie snappen ze ook niet wat het CDA wil, maar hebben ze er wel begrip dat de christen-democraten zoekende zijn.
Ondertussen zetten ze bij D66 de hakken in het zand. ‘Wij houden ons graag aan de afspraken die zijn gemaakt. Het is belangrijk dat je daarin betrouwbaar bent’, beklemtoonde D66-leider Sigrid Kaag dinsdagavond. Sindsdien wachten D66 rustig af of het CDA ook formeel bij de coalitiegenoten een verzoek indient om af te wijken van de gemaakte coalitieafspraken. Mocht het CDA dit daadwerkelijk willen, dan zal er heel wat tegenover moeten staan als de Democraten hier überhaupt serieus over willen nadenken.
Ondertussen is de Tweede Kamerfractie van de VVD druk aan het puzzelen wat de liberalen eigenlijk zelf willen op het stikstofdossier. Sinds aanvang van dit nieuwe kabinet heeft de VVD stevig ingezet op stikstofreductie – niet zozeer om de natuur te redden, maar wel om de bouwsector aan de gang te houden. Tot nu zet de rechter keer op keer een streep door bouwvergunningen, omdat de natuur hiervan te veel schade zou ondervinden. VVD-minister Mark Harbers (Infrastructuur) maakte vrijdag tot zijn eigen afgrijzen bekend dat zijn ministerie voorlopig een stop zet op de bouw van bruggen en wegen vanwege een tekort aan stikstofruimte.
De suggestie van de electorale winnaar Caroline van der Plas (BBB) om de wet dan maar te veranderen zodat er voortaan wel genoeg stikstofruimte overblijft, leidt tot gezucht bij op de VVD-gangen. De liberalen hebben naar eigen zeggen alle juridische sluipweggetjes al honderd keer geprobeerd te bewandelen, maar ze liepen allemaal dood.
De BBB-voorvrouw laat zich ondertussen niet uit het veld slaan. Trots als een pauw liep de voormalige eenpitter dinsdag door het Tweede Kamergebouw. Glunderend vertelde ze aan de toegestroomde pers hoe ze Mark Rutte, al bijna dertien jaar VVD-premier, dinsdag zover had gekregen om koffie met haar te drinken om het eens over de verkiezingsuitslag te hebben.
Het tekent hoe de verhoudingen op het Binnenhof aan het verschuiven zijn. De BBB-vrouw hoefde niet bij Rutte op audiëntie, het leek eerder andersom. Zo spraken ze niet af in een van Ruttes favoriete Indonesische restaurants in Den Haag (Soeboer), maar in een restaurant buiten de Hofstad, dat ook nog eens toepasselijk de naam De Landbouw droeg. De premier, die bekendstaat om het doodknuffelen van zijn rivalen, zei na afloop alleen dat het een ‘goed’ en ‘leuk’ gesprek was geweest. Maar volgens Van der Plas was ze best streng geweest. Ze had Rutte verteld dat ze denkt dat het kabinet eigenlijk is weggestemd door de kiezer, en wilde van Rutte weten hoe hij de vertrouwenscrisis met het land wil oplossen.
Dat is een goede vraag, waar Rutte en de rest van het kabinet dus nog geen antwoord op hebben. Over twee weken, op 4 april, staat een Tweede Kamerdebat gepland over de verkiezingsuitslag. Als de coalitiepartijen er voor die tijd nog niet uit zijn wat er zal veranderen aan het kabinetsbeleid, is de kans groot dat ze uit elkaar gespeeld worden, denken ze bij de ChristenUnie. De VVD is daar minder bang voor. Daar zien ze de verkiezingsnederlaag toch vooral als een probleem van het CDA.
Ondanks alle onderlinge spanningen stuurt voorlopig niemand in de coalitie aan op een kabinetsbreuk. Nieuwe verkiezingen zouden momenteel voor alle regeringspartijen nadelig uitpakken. De tactiek lijkt nu om tijd te winnen. Tijd om op zoek te gaan naar een toverformule waarmee de coalitiepartijen op tal van dossiers – van asiel tot stikstof – recht kunnen doen aan de verkiezingsuitslag en tegelijkertijd kunnen voorkomen dat het kabinet klapt.
Dit lijkt op het eerste gezicht misschien een onmogelijke opdracht, maar in de praktijk heeft met name premier Rutte zich vaker als een soort houdini weten te bevrijden uit de meest ingewikkelde houdgrepen. Een voor de hand liggende vluchtroute is er ditmaal echter nog niet.
Van der Plas hoopt dat de redding komt uit Brussel. Zij wil binnenkort met Eurocommissaris Frans Timmermans spreken over de vraag hoe Nederland van het stikstofslot kan worden gehaald. Timmermans zegt dat hij ‘met plezier’ de Europese regels nog eens zal uitleggen aan de BBB-leider. Hij waarschuwt wel alvast dat Nederland het stikstofprobleem ‘niet kan laten versloffen’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden