Fietsers die verbaasd opkijken, een man die zich wijd gebarend drukmaakt tegen zijn vrouw, belangstellenden met camera’s in de aanslag en vaders die voor hun kleuters omhoog wijzen: ‘Cool hè?’ Utrechters reageren allemaal anders op het nieuwe kunstwerk boven de ingang van de bibliotheek aan het Neude. Intellectual Heritage van kunstenaar Maarten Baas is een wirwar van 34 lichtbakken dat een stukje Las Vegas naar het Utrechtse plein brengt. De teksten houden allemaal verband met literatuur: er staan namen als Kafka en Multatuli, de leus ‘Lectori salutem’ en een neontekening van het Utrechtse icoon Nijntje.
Het is niet de eerste keer dat de maker, Maarten Baas, de aandacht trekt met een werk. Eerder maakte hij een klok voor Schiphol, waarbij een man constant de wijzers van de klok wegzeemt en het nieuwe tijdstip tekent. Baas heeft internationaal naam gemaakt als ontwerper en exposeerde eerder in het Museum of Modern Art in New York, Stedelijk Museum en het Rijksmuseum.
Maar Baas’ lichtwerk in Utrecht is geen instant hit. ‘O, het is permanent? Ik dacht dat het voor de boekenweek was, maar dit past niet bij het gebouw.’ Student Jelle Draijer (24) staat met vriend Koen Leenaers (25) de gevel te bestuderen. Leenaers windt er geen doekjes om: ‘Je komt naar een bieb voor rust en overpeinzing. Dit hang je toch ook niet boven een kerk?’ Even later staat Lex Heilijgers (74) met zijn hand boven zijn ogen te kijken. ‘Ik vind het wel geinig. Maar niet blijvend, naar vuurwerk wil je ook maar tijdelijk kijken.’
Maarten Baas herinnert zich de opwinding toen twee jaar geleden een schets rondging. ‘De bibliotheek is een monumentaal pand, elke wijziging vinden mensen dan een te veel. Maar als het goed is valt het op zijn plek, dat heeft soms incubatietijd nodig.’
Inspiratie voor het werk deed hij op uit de (Utrechtse) literatuur en de levendigheid van een stad. ‘Utrecht is een mooie, klassieke stad. Maar daardoor heeft het ook iets braafs, het kan wat spice gebruiken.’ Met het kunstwerk wil hij een spanningsveld creëren: de klassieke schoonheid en het intellectuele tegenover deze snelle tijd waarin alles flashy is. ‘Dat komt samen op het Neude: de rust van de bibliotheek tegenover de drukte van de festivals en terrassen.’
Volgens Baas is zijn vormentaal makkelijk tot je te nemen. Maar waar het op het eerste gezicht lijkt of er lukraak woorden zijn gekozen, schuilt er in Intellectual Heritage soms een dubbele betekenis. Zo is er een lichtbak met de roze letters NU! Dat symboliseert het haastige consumptiegedrag van deze tijd. Maar doordat de letter ‘N’ knippert komt het gedicht ‘U, nu!’ voorbij, het kortste gedicht ter wereld, in 1620 geschreven door Vondel.
‘Ik voel niet de noodzaak om alles uit te leggen’, zegt Baas. ‘Je hoeft niet altijd alles te snappen. Per woord is er wel een uitleg, maar iedereen kan er wat anders in zien. En anders moeten mensen het opzoeken en lezen ze de betekenis online.’
Intellectual Heritage is onderdeel van een serie kunstwerken, waarbij vijf Utrechtse kunstenaars een werk maakten voor het voormalige postkantoor. Naast het boekenaanbod wil de bibliotheek ook kunst, theater en muziek promoten. De andere vier werken zijn al twee jaar te zien, waaronder een huis van boeken en een levensgroot beeld van Nijntje op een podium. Door de coronacrisis werd Baas’ werk van acht meter hoog en twaalf meter breed een aantal keer uitgesteld.
Volgens bibliotheekdirecteur Deirdre Carasso hoeven liefhebbers van het gebouw zich geen zorgen te maken dat het is aangetast. ‘De intentie is dat het werk blijft, maar de lichtkunstinstallatie is zo aangebracht dat het monumentale pand niet wordt beschadigd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden