‘Het is hier prachtig lenteweer, op het eerste oog gaat het leven zijn gewone gang. Maar als je beter kijkt, merk je op allerlei manieren dat dit geen vreedzame stad is. Er staan nog steeds antitankdriehoeken en verdedigingsposities met zandzakken in de straten. Ook lopen er natuurlijk veel militairen rond.
‘Als je Kyiv uitrijdt, kun je de verdedigingslinies om de stad nog zien, al zijn ze niet meer allemaal bemand. Dinsdag was ik op pad met de explosievenopruimingsdienst. Rondom de stad worden nog dagelijks tientallen, zo niet honderden overblijfselen gevonden van vooral Russische munitie.
‘En ik heb gesproken met een vrouw die na lang zoeken het lichaam van haar man heeft gevonden in een ondiep gat buiten Boetsja. Vorige week heeft ze hem pas een echte begrafenis kunnen geven.
‘In het oosten van Oekraïne wordt zwaar gevochten. Een stad als Cherson – afgelopen najaar bevrijd door het Oekraïense leger – wordt nog bijna elke dag door de Russen bestookt met zwaar geschut. Dat geweld is hier geografisch ver vandaan, maar komt op sommige momenten toch dichtbij. Bijvoorbeeld in de vorm van een oproepbrief aan mannen die worden gemobiliseerd om te dienen in het leger. En vrijwel dagelijks klinkt het luchtalarm, soms meermaals per dag.’
‘Tijdens een luchtalarm wordt via nieuwskanalen en sociale media gedeeld wat de aanleiding is. Vaak gaat het alarm af omdat er in Belarus, hier niet ver vandaan, een straaljager opstijgt. Ik moet zeggen dat de meeste inwoners van Kyiv daar niet meer zo van opkijken. Maar vannacht ging het luchtalarm af vanwege een Russische drone-aanval. In een plaatsje ten zuiden van Kyiv zijn twee slaapzalen voor scholieren geraakt, waarbij ten minste zes doden zijn gevallen. Sinds ik hier ben zijn er twee van zulke drone-aanvallen geweest, soms dus met dodelijke gevolgen.’
‘Ik kan hier rond Kyiv gewoon vrij werken, maar het is in de afgelopen week wel moeilijker geworden voor journalisten die dichter bij het front willen werken. De Oekraïense regering heeft besloten het land op te delen in groene, gele en rode zones. Bachmoet ligt in een rode zone, daar is helemaal geen pers toegestaan vanwege de gevaarlijke situatie, punt uit. In groene zones kunnen journalisten vrij werken.
‘Gele gebieden zijn alleen toegankelijk onder begeleiding van een persvoorlichter van het Oekraïense leger. Ik kan je vertellen dat er meer journalisten naar deze gebieden willen dan dat er persvoorlichters zijn. Ook onafhankelijke Oekraïense journalisten zien deze maatregel als een inperking.’
‘Daags na de invasie is hier een zogenoemde marathon opgericht. Dat is een samenbundeling van zes tv-zenders die ieder een blok van zes uur vullen. Zo voorzien ze in een nieuwsvoorziening die 24 uur per dag doorgaat. Daarop klinkt kritiek van Oekraïense mediadeskundigen en journalisten.
‘De regering bepaalt mede wie er in de marathon zitten. Met name onafhankelijke journalisten vinden dat er een wat gekuiste versie van de oorlog wordt getoond. Er is volgens hen veel aandacht voor het leed van de gewone burger en minder voor de rauwe realiteit van wat er aan het front met soldaten gebeurt. Daar zit natuurlijk een idee achter: burgerleed wekt vechtlust op, terwijl de beelden uit de loopgraven de Oekraïners confronteren met de verschrikkingen waarmee hun soldaten te maken krijgen.
‘Toch is het allemaal ook weer niet zo zwart-wit. Vorige week publiceerde The Washington Post een interview met een officier in Bachmoet die zei dat nieuwe rekruten te jong en slecht getraind zijn en dat hij gigantische verliezen lijdt. Kort daarop is deze officier gedegradeerd – het ministerie van Defensie ontkent het allemaal met klem – maar zijn verhaal werd wel uitvoerig neergezet in de nieuwsmarathon. Dus het is ook weer niet zo dat er censuur wordt toegepast.
‘Iedereen die je spreekt, zegt dat ook: we leven hier niet in Rusland, mensen voelen zich vrij om kritisch te zijn op de regering. Maar er is zeker een spanningsveld. Oekraïense journalisten vragen zich soms af hoeveel ruimte ze hebben om alles te tonen. Ze vinden het zelf ook belangrijk dat de Oekraïense bevolking de moed niet verliest. Want wie je ook spreekt, iedereen zegt: we moeten vechten, we moeten winnen, het is bittere noodzaak.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden