Hij had het reizen gemist, het voor langere tijd in andere landen verblijven, het leren van nieuwe talen. Komiek Trevor Noah was als presentator van The Daily Show de laatste zeven jaar gestationeerd in New York, maar bij zijn afscheid van het satirische programma van Comedy Central in december 2022 benadrukte hij dat hij een echte wereldburger is, die zich op talloze plekken ter wereld thuisvoelt. Nu The Daily Show erop zit heeft de 39-jarige Zuid-Afrikaan zijn agenda vrij om de hele wereld over te trekken. Dat is hij momenteel al aan het doen met zijn nieuwe stand-upcomedyshow, getiteld Off the Record.
Tijdens die tournee zal Noah eind november ook naar Nederland komen om de Erasmusprijs in ontvangst te nemen. Eind vorige week werd bekendgemaakt dat hij deze prestigieuze Nederlandse onderscheiding krijgt toegekend. Het is een internationale oeuvreprijs voor personen of instellingen die een uitzonderlijk belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de cultuur of wetenschap, in Europa en daarbuiten. De Erasmusprijs bestaat uit een bedrag van 150 duizend euro en wordt uitgereikt door koning Willem-Alexander in het Paleis op de Dam. Ook zal in november een activiteitenprogramma rond Noah en het thema ‘Lof der Zotheid’ worden georganiseerd.
Over de auteur
Joris Henquet is theaterrecensent van de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2011 voornamelijk over cabaret, stand-upcomedy en musical.
Volgens Shanti van Dam, directeur van de Stichting Erasmusprijs, heeft Noah in een schriftelijke reactie laten weten dat hij ‘zeer vereerd’ is met de toekenning en dat hij zich goed kan vinden in ‘de humanistische waarden van gelijkheid en rechtvaardigheid’ die aan de prijs zijn verbonden. Hij heeft toegezegd om eind november naar Amsterdam te komen.
Met de prijs belandt Trevor Noah in een rijtje met eerdere winnaars als de Israëlische schrijver David Grossman, de Britse kunstenaar Grayson Perry en de Amerikaanse onderzoeksjournalist Barbara Ehrenreich. Bijzonder is dat hij de jongste winnaar ooit van de prijs is, en de eerste winnaar uit Zuid-Afrika, waar met veel enthousiasme op het nieuws is gereageerd. De prijs ging ook slechts één keer eerder naar een komiek: Charlie Chaplin ging Noah in 1965 voor.
Het thema van dit jaar is ‘Lof der Zotheid’, naar het boek uit 1509 vol humor, maatschappijkritiek en politieke satire van de befaamde Nederlandse geleerde Desiderius Erasmus. De stichting Praemium Erasmianum schrijft over Noah: ‘Met zijn enorme talent voor spottende, talige en verbindende politieke humor handelt Noah volgens de jury in Erasmiaanse geest.’ Ook schrijft de jury hoe Noah al vroeg in zijn leven werd geconfronteerd met institutioneel racisme en geweld: ‘Vanuit die ervaring treedt hij onrecht tegemoet en toont hij ons de absurditeit ervan; niet met cynisme, maar met de bevrijdende kracht van de lach.’
Binnen de wereld van de comedy geniet Trevor Noah al geruime tijd een sterrenstatus. Hij had een bijzondere jeugd in Johannesburg, waar hij in 1984 werd geboren als kind van een zwarte, Zuid-Afrikaanse moeder en een witte Zwitsers-Duitse vader, die als expat in Zuid-Afrika was. In die jaren van de apartheid was een interraciale relatie nog bij wet verboden in Zuid-Afrika, maar moeder Patricia wilde zo graag een kind dat zij zich daar weinig van aantrok. In zijn autobiografische boek Born a Crime beschrijft Noah hoe hij als kind niet in het openbaar met zijn ouders gezien mocht worden en daarom in zijn vroegste jaren veel alleen moest binnenblijven. Hij woonde toen in het township Soweto, waar zijn moeder hem stimuleerde om veel te lezen, zelfstandig te denken en meerdere talen te leren spreken.
Als kind maakte Noah mee hoe de apartheid ten einde kwam, en hoe Nelson Mandela in 1994 tot president werd verkozen. Als tiener begon Trevor Noah zich creatief te uiten. Op zijn achttiende kreeg hij een rol in de Zuid-Afrikaanse soapserie Isidingo, hij werd radio-dj, tv-presentator en uiteindelijk vooral stand-upcomedian. Thema’s als institutioneel racisme en het koloniale verleden van Zuid-Afrika kregen een plek in zijn shows. Hij verzamelde een schare fans in Zuid-Afrika en verhuisde in 2011 naar de Verenigde Staten om ook daar door te breken.
Jon Stewart prees zijn buitenstaandersblik op het Amerikaanse systeem en zag een geschikte opvolger voor de presentatie vanThe Daily Show. In 2015 trad Noah in Stewarts voetsporen. Aanvankelijk met gemengde recensies, maar Noah wist zich staande te houden in de turbulente jaren die volgden, met het presidentschap van Donald Trump, de coronapandemie en de Black Lives Matter-protesten na de moord op George Floyd. Bij zijn afscheid roemden recensenten zijn vermogen om bij al deze rampspoed optimistisch te blijven en zijn goede humeur te behouden.
Live optredens zijn de grote liefde van Noah; ook tijdens The Daily Show-jaren ging hij op tournee. In 2018 en 2022 trad hij op in de enorme concertzaal Ziggo Dome in Amsterdam. Trevors eigenschappen als wereldburger kwamen toen ruim aan bod: hij is een talenwonder dat acht talen spreekt en talloze accenten kan imiteren. Ook bleek toen hoe actueel Noah zijn stand-up kan maken, met grappen die op de dag zelf nog geschreven leken. Hij etaleerde zijn talent om in te spelen op lokale situaties en bleek opvallend goed op de hoogte van onze zwartepietendiscussie en had een verhaal over roekeloze fietsers in Amsterdam. In de Volkskrant-recensie van de show uit 2022 werd Noah omschreven als een ‘een innemende verteller met een wereldwijze blik’.
‘Ik werd een kameleon. Mijn kleur veranderde dan niet, maar ik kon wel jouw perceptie van mij veranderen. Als jij Zulu sprak, antwoordde ik je in het Zulu. Als je Tswana tegen me sprak, antwoordde ik in Tswana. Ik zag er misschien niet uit zoals jij, maar als ik dezelfde taal sprak, kon ik jou worden.’ (over zijn talenknobbel in zijn boek Born a Crime - Stories from a South African Childhood, 2016)
‘Het is een grote eer om te mogen spreken op dit meest vooraanstaande superspreading event van de Verenigde Staten’ (in zijn speech op het White House Correspondents’ Dinner, dat in april 2022 na drie jaar afwezigheid weer in zijn oude vorm gehouden kon houden)
‘Ik dacht dat mijn vader niet van me hield, totdat ik dit jaar naar Zwitserland reisde. Daar is dus iederéén zo. Mijn vader is gewoon een echte Zwitser!’ (in zijn comedyshow I Wish You Would, 2022)
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden