Buiten bij de televisiestudio van Jinek draalt een man. De talkshow is net afgelopen, het is tegen middernacht op een koude maandag begin maart. De man baalt. ‘Ik ben misschien te laat gekomen’, zegt hij tegen zijn volgers die live via zijn telefoon meekijken. ‘Heel vervelend dit.’
Even daarvoor is hij op zijn ov-fiets aan komen rijden. ‘Een hele politiemacht aanwezig’, constateert hij. ‘Bizar weer, bi-zar.’ En kijk dat hek. ‘Normaal is het open, maar omdat ik langskom hebben ze het gesloten.’
Hij loopt naar een beveiliger. ‘Zijn de bobo’s nog binnen?’, vraagt hij, maar de beveiliger mag niets zeggen. De man houdt hoop. Op straat ziet hij ‘een luxe taxi’ staan. ‘Misschien is er toch nog een kans dat Caroline naar buiten komt.’
Deze man met de blauw-witte pet is niet zomaar een man. Het is Max van den B., beter bekend als ‘fakkeldrager Max’, de 30-jarige complotdenker die vorig jaar met een brandende fakkel bij D66-leider Sigrid Kaag op de stoep stond en voor die actie vijf maanden de cel in moest. Inmiddels heeft hij het ook op Caroline van der Plas gemunt. Hij zocht de BBB-voorvrouw al vaker op, buiten bij de Tweede Kamer bijvoorbeeld, waar hij ‘de revolutie wilde uitroepen’. Afgelopen najaar liep de politica op het Binnenhof al eens een blokje voor hem om, noteerde NRC, omdat ze bang voor hem was.
Nu hoopt diezelfde Max van den B. haar te confronteren na afloop van de Jinek-uitzending. ‘Ze is tegen de gevestigde orde en toch steunt de gevestigde orde van de media haar’, zegt hij. Als de taxi plotseling naar een andere uitgang scheurt en Van der Plas door beveiligers naar buiten wordt geloodst, loopt Van den B. er snel naartoe. ‘Mevrouw Monsanto!’, roept hij, ‘mevrouw Bayer!’
De Provinciale Statenverkiezingen konden voor Caroline van der Plas bijna niet mooier uitpakken. In alle provincies werd haar partij in één klap de grootste. De uitslagenavond in Bathmen was voor de BBB-voorvrouw een aaneenschakeling van verbazing en euforie over de electorale monsterzege.
Toch beleefde ze ook even een precair moment. Midden in een interview met de NOS werd ze ineens weggeleid door de beveiligers die al de hele avond in haar buurt verbleven. Uiteindelijk bleek er niets aan de hand, maar het voorval was wel illustratief voor de spanning die de verkiezingscampagne van Van der Plas óók kenmerkte.
Zo besloot de politica vanwege bedreigingen niet aanwezig te zijn bij het boerenprotest in Den Haag op 11 maart. Een avond eerder, op een bijeenkomst in Veenendaal, stapte ze van het podium toen een man plotseling naar voren kwam en zij zich daardoor onveilig voelde. De partij deed 41 keer aangifte van bekladdingen en vernielingen van de campagneborden die bij BBB-sympathisanten op het erf stonden. Op een foto die Van der Plas op Twitter plaatste, had iemand in het rood op een bord ‘controlled opposition’ gekalkt, een term die gangbaar is onder complotdenkers en anti-overheidsextremisten. Partijen als BBB zouden door de macht worden aangesteld om onvrede te kanaliseren, maar uiteindelijk niets wezenlijks veranderen, is de gedachte.
BBB heeft gisteren 41x aangifte gedaan van vernielingen, bekladdingen en diefstal van onze promotiemiddelen die bij leden op eigen grond stonden. Ben je boos op een partij? Beklad ze dan niet met rode verf, maar maak het vakje van de partij die bij jou past op 15 maart rood! 🔴✏️ pic.twitter.com/MTKzr91iFW
De haat viel haar zwaar, vertelde Van der Plas in een interview met Nu.nl. ‘Via sociale media en mailtjes krijg ik dan te horen dat ik een ‘boerenverrader’ ben. Ik word ‘kartelhoer’ genoemd, of een ‘WEF-puppet’’, zei ze, termen die uit de hoek van FvD lijken te komen. Maar, zei ze erbij, door linkse mensen wordt ze ook weleens uitgemaakt voor fascist, nazi of extreem-rechts.
BBB kan niet inhoudelijk ingaan op de intimidaties. ‘We willen het hier nu niet over hebben’, laat campagneleider Henk Vermeer weten. ‘Dit kan voor Caroline weer meer bedreigingen opleveren.’ Ook de NCTV ‘doet nooit uitspraken over de veiligheid van personen of eventuele beveiligingsmaatregelen’.
In Vandaag Inside zei Van der Plas te vrezen voor mensen die ‘allemaal theorieën over mij verspreiden’ en ‘ervan overtuigd zijn dat ik het kwaad ben’. In de zomer zegde ze al eens haar publieke optredens af vanwege bedreigingen, ‘de laatste weken is het weer erg onrustig’, vertelde ze aan de tafel van VI.
Uit welke hoek de intimidaties komen, en van welke aard ze zijn, is dus niet bekend. Wat wel duidelijk is, is dat in kringen van complotdenkers- en anti-overheidsextremisten het gemoed ten aanzien van Van der Plas sterk is veranderd. De vrouw die op een trekker op het Binnenhof arriveerde, werd door deze groepen aanvankelijk onthaald als iemand die ‘het kartel’ het vuur aan de schenen zou gaan leggen. Dat Van der Plas zich ook ontpopte als een criticus van het coronabeleid, versterkte haar reputatie in het wereldje van de zelfbenoemde ‘wakkeren’ alleen maar.
Nu is alles anders. Van der Plas wordt in deze kringen met hetzelfde wantrouwen tegemoet getreden als politici van gevestigde partijen. De ‘radicale onderstroom’ in de samenleving waar de NCTV in zijn dreigingsrapporten al enige tijd voor waarschuwt, heeft ook het boegbeeld van de BBB bereikt.
Wie zoekt naar een verklaring voor deze omslag, komt onvermijdelijk uit bij een reeks gebeurtenissen in juni 2022, de maand waarin stikstofminister Christianne van der Wal haar plannen presenteert om de stikstofuitstoot omlaag te brengen en tienduizenden boeren in woede doet ontsteken.
Tot die bewuste maand heeft Van der Plas, in maart 2021 aangetreden als Kamerlid, het vooral met één groep aan de stok: politici, activisten en opiniemakers op links. Die hekelen onder meer haar harde kritiek op de stikstofberekeningen van het RIVM en betichten haar ervan aan de leiband te lopen van de agrarische industrie áchter de boeren: de veevoederbedrijven, de vervoersbedrijven en de slachterijen. Dat laatste verwijt wordt gevoed door het feit dat BBB mede is opgericht door de eigenaren van Remarkable, een marketingbureau dat ook werkt voor grote spelers in de agrisector als Vion, Bayer en het in 2016 door Bayer gekochte Monsanto.
Van complotdenkers heeft Van der Plas in haar eerste jaar als Kamerlid nog niet te vrezen. Integendeel, zij delen op sociale media gretig de filmpjes waarin ze zich uitspreekt tegen het coronatoegangsbewijs en ‘totale lockdowns’.
Sommigen vinden wel dat Van der Plas zich verdacht weinig uitspreekt tegen het World Economic Forum, de organisatie die volgens een wijdverspreide complottheorie een geheime agenda uitrolt om de burger te controleren en knechten. ‘Ik reageerde een beetje onaardig op een mevrouw die stelde dat ik door het WEF in de Kamer ben gebracht’, twittert de BBB-voorvrouw op 17 mei. ‘Was misschien niet echt netjes van mij, maar alsjeblieft, bespaar me die onzin de volgende keer. Elke dag krijg ik die nonsens op mijn timeline en dan gaat bij mij het licht uit.’
Afgezien van wat scepsis op Twitter heeft Van der Plas de wind mee. Ze scoort hoog in de peilingen en is oppositieleider op het stikstofdossier.
Maar dan gebeuren er een aantal dingen waardoor méér aanhangers van de theorie over het WEF haar beginnen te wantrouwen: ze spreekt zich uit tegen het huisbezoek van boeren bij minister Van der Wal. ‘Jij bent niet voor de boeren, het zou me niks verbazen dat je ook bij het WEF zit!’, bijt een vrouw haar op Twitter toe.
Twee weken later presenteert ze samen met Joost Eerdmans (JA21) een plan om Nederland ‘van het stikstofslot te halen’. Ze pleiten ervoor de normen te versoepelen en van stikstofreductie een verdienmodel te maken. Van der Plas ontkent ‘de stikstofleugen’ niet, concluderen de wantrouwenden teleurgesteld.
Kort erna stemt Van der Plas tegen een motie van Eerdmans die het kabinet oproept tot een asielstop. ‘Die motie gaat me veel te ver’, zegt ze in een video op Twitter. Ze is voor een strenger immigratiebeleid, benadrukt ze, maar ze vindt dat Nederland mensen die echt op de vlucht zijn moet opvangen. In reacties suggereren mensen dat ze zo moest stemmen van het WEF. ‘Houd op met die domme complotten, ik word er helemaal krankjorum van’, zegt Van der Plas in de video.
In dezelfde periode doet FvD een duit in het zakje. Eerder heeft Thierry Baudet op sociale media weinig aandacht voor BBB, maar nu plaatst hij in anderhalve week tijd vier tweets waarin hij de partij ‘controlled opposition’ noemt. In een andere bericht hint hij op Build Back Better, een element van de WEF-theorie. ‘Begin me steeds meer af te vragen waarvoor die afkorting ‘BBB’ eigenlijk staat…’
Vanaf eind juni is er geen houden meer aan. In de koortsachtige hoekjes van Twitter, Facebook en Telegram wordt Van der Plas steeds vaker neergezet als vooruitgeschoven post van het WEF. Veel aanhangers van de complottheorie nemen de kritiek van linkse politici en columnisten over dat ze opvallend korte lijntjes heeft met het agrarisch grootkapitaal. Het zijn dit soort berichten waarop fakkeldrager Max van den B. voortborduurt als hij in zijn vlogs spreekt van ‘mevrouw Bayer, mevrouw Monsanto, mevrouw Remarkable, control, control.’
Volkskrant