N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Coalitieonderhandelingen In alle provincies is BBB de grootste geworden, en heeft de partij verkenners gevraagd om te kijken welke coalities er gevormd kunnen worden. Wat zijn de struikelblokken?
De overwinningsroes is gezakt, de verliezen zijn weggedronken – en nu begint het werk dat de komende vier provinciale jaren écht vorm zal geven: de formatie. In alle twaalf de provincies mag de BoerBurgerBeweging als grootste partij het voortouw nemen bij het samenstellen van een coalitie. In alle twaalf heeft zij inmiddels verkenners aangesteld om te kijken met welke partijen er samen te werken valt.
Getalsmatig lijkt dat niet eens zo’n probleem. Neem Drenthe, waar de BBB 17 van de 43 zetels kreeg in de Provinciale Staten. Met slechts vijf andere zetels erbij is er een meerderheidscoalitie te vormen. Of neem Overijssel, waar BBB ook 17 zetels won, op de 47. In die provincie zijn dus zeven andere zetels nodig voor een meerderheidscoalitie. Dat kan in beide provincies met twee andere partijen.
Maar elders zijn er soms minimaal vijf partijen nodig om meerderheden te smeden. Dan moeten er óf van te voren uitgesproken blokkades tegen bepaalde samenwerkingen worden opgeheven, óf veel kleine partijen aanhaken met het risico op instabielere coalities, óf inhoudelijke verschillen worden overbrugd en compromissen worden gesloten. Zoals in Utrecht, waar BBB en GroenLinks evenveel zetels kregen en de verschillen bij alle grote thema’s liggen.
BBB sluit in geen enkele provincie een andere partij uit. Maar de partij, zo zei Hans Veentjer, de lijsttrekker in Zuid-Holland, tijdens een ‘duidingsdebat’ de dag na de verkiezingen, „drinkt het liefst wijn zonder water”. En in Overijssel zei VVD-lijsttrekker Erwin Hoogland dat zijn partij niet zo maar bij een kruisje zal tekenen.
Voer de naam van een provincie in en stel zelf met behulp van de coalitiebouwer een mogelijke coalitie samen.
Stikstofreductie is in veel provincies een van de heikele onderhandelingsthema’s. BBB is niet tegen vermindering van de uitstoot, maar wil daarvoor langer de tijd nemen dan de landelijke coalitie nu van plan is. Die wil in 2030 halvering van de huidige uitstoot. Gedwongen onteigening van boerenbedrijven om dat doel te bereiken, is voor de partij helemaal een rode lijn. De vraag of de provinciale VVD-fracties, waarmee getalsmatig en inhoudelijk in veel provincies een meerderheidscoalitie valt te vormen, tegen het kabinetsbeleid durven in te gaan. En wat de VVD’ers vinden van andere wensen van BBB.
Vrijwel alle partijen vinden, net als BBB, dat ook de industrie, luchtvaart en scheepvaart moeten bijdragen aan stikstofreductie. Maar dan is de vraag hoé. In Flevoland vindt BBB dat Lelystad Airport niet open hoeft voor vakantieverkeer, dat scheelt weer stikstofruimte – de VVD wil het vliegveld juist „zo snel mogelijk” openen. Voor een meerderheidscoalitie zijn daar 17 zetels nodig, BBB heeft er 10.
In het noorden is BBB voorstander van investeren in vliegveld Eelde, en vindt daar de VVD aan haar zijde. Net als in Limburg waar de partij Maastricht-Aachen omschrijft als „een belangrijke drijfveer” – al moet de overlast beperkt worden. En in Zuid-Holland wil BBB The Hague Rotterdam Airport ook houden, maar verplaatsen naar de Tweede Maasvlakte. Daar is geen enkele andere partij voorstander van – de overlast zou blijven maar bij een ander deel van de inwoners terechtkomen.
Er zijn meer thema’s van belang de komende vier jaar. Overal moet bijvoorbeeld gebouwd worden: van 28.500 nieuwe huizen in Groningen tot 235.000 in Zuid-Holland. BBB vindt in een aantal provincies dat nieuwe woningen binnen bestaande kernen gebouwd moeten worden, en dat bouw niet ten koste mag gaan van buitengebied. Behalve in Flevoland, waar er volgens de partij best gebouwd mag worden in de Oostvaardersplassen. Dat is een „mislukt” natuurproject. De VVD vindt juist dat het een „beleefbaar” natuurgebied moet blijven.
Hoogbouw wordt verder niet geschuwd, en leegstaande kantoorpanden moeten in de steden een woonbestemming krijgen. Maar steden moeten tegelijkertijd groener worden – daar vindt BBB overeenstemming met onder andere GroenLinks en Partij voor de Dieren.
Met GroenLinks heeft BBB ook gemeen dat er gekeken moet worden naar innovatie bij de transitie naar duurzame energie. Maar BBB wil in veel provincies geen zonnepanelen en windmolens op land – of alleen als deze naast al bestaande wegen komen of kleinschalig zijn als zo een boerenbedrijf duurzaam wordt. Als alternatief kiest BBB in veel provincies voor kernenergie. Coalitiepartners zijn dan alleen aan de rechterkant te vinden.
In Zeeland lijkt coalitievorming het makkelijkst te worden, niet alleen getalsmatig als ook inhoudelijk. Daar speelt stikstofreductie nauwelijks als heikel thema. Een meerderheid is van mening dat Zeeland nu eenmaal weinig kan doen aan de reductie van stikstof door de landbouw; 70 procent van de uitstoot komt uit het buitenland en van de industrie, en de meeste Zeeuwse boeren zijn akkerbouwers. De andere onderhandelingsthema’s zijn samen te vatten als: Zeeland maakt een vuist tegen de rest van Nederland.
Ga naar een provincie:
BBB haalde woensdag 17 van de 43 zetels die de Provinciale Staten in Drenthe telt. Om een meerderheidscoalitie te vormen heeft BBB dus een partij nodig met vijf zetels, vertelt BBB-lijsttrekker Gert Jan Schuinders.
Maar die is er niet. De grootste andere twee partijen in Drenthe zijn VVD en PvdA, met elk vier zetels. Het CDA heeft drie zetels, Partij voor de Dieren, GroenLinks, ChristenUnie, PVV en SP hebben er elk twee, JA21, D66, Volt, Forum voor Democratie en Samen Lokaal Drenthe hebben er elk één. Schuinders: „We zullen dus sowieso met drie partijen een coalitie vormen en misschien zelfs wel een bredere coalitie. Alles ligt nog open.” Inhoudelijk liggen VVD en CDA het meest voor de hand.
BBB Drenthe heeft dezelfde opvattingen over het stikstofbeleid als de landelijke BBB, zegt Schuinders. Ofwel: het jaar 2030 moet uit de wet (de stikstofuitstoot hoeft dan pas in 2035 gehalveerd te zijn) en boeren mogen niet verplicht worden uitgekocht. De Drentse VVD en CDA vinden ook dat het landelijke stikstofbeleid anders moet, zeiden ze tijdens de campagne.
Ook als het gaat om de wolf, die steeds vaker in roedels wordt gesignaleerd in Drenthe, is er overeenstemming. BBB, VVD en CDA willen dat hij verdwijnt, volgens meer linkse partijen is de wolf welkom in de provincie.
Die tweedeling is er ook als het om de N34 gaat: BBB, VVD en CDA willen de weg helemaal of gedeeltelijk verdubbelen omdat er te veel dodelijke verkeersongelukken zijn geweest. GroenLinks, SP, PvdD en D66 willen liever de maximumsnelheid beperken.
Ook wil BBB investeren in dorpshuizen, het openbaar vervoer en in woningen om de plattelandsgemeenten leefbaarder te maken voor ouderen.
Astrid Nienhuis, burgemeester van het Noord-Hollandse Heemstede, is gevraagd als verkenner om te kijken welke coalitie gevormd kan worden. Alle partijen hebben afgelopen zaterdag al bij elkaar gezeten om kennis te maken met elkaar en Nienhuis. Komend weekend gaat ze met alle fracties apart praten over wat zij willen bereiken in de provincie.
In Flevoland zijn minimaal vijf partijen nodig voor een meerderheid in de Provinciale Staten. BBB neemt het voortouw: die partij is de grootste en won 10 van de 41 zetels (bijna 21 procent van de stemmen). Pieter van Maaren (oud-burgemeester van Urk) en Herman Sietsma (voorheen onder meer hoofd van de ambtelijke organisatie van de provincie Utrecht) zijn door BBB gevraagd als verkenners. Een rechtse coalitie lijkt tot de mogelijkheden te behoren. Met de VVD (4 zetels), PVV (3), CDA (2) en JA21 (2) of SGP (2) komt BBB uit op een nipte meerderheid van 21 zetels.
In het vorige college voerde de VVD, toen nog de grootste, een links liberale koers met CDA, CU, PvdA, GroenLinks en D66. Maar die partijen hebben nu samen maar 16 zetels, en dat is onvoldoende om een coalitie te vormen.
Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB) in haar werkkamer in de Tweede Kamer, een week na de Provinciale Statenverkiezingen. De BBB werd bij de verkiezingen de grootste partij in alle provincies. Foto Bart Maat
Hoewel partijen elkaar nog niet hebben uitgesloten, ligt een samenwerking tussen PvdA, GroenLinks en BBB niet erg voor de hand. GroenLinks (3 zetels) staat op de thema’s stikstof, klimaat, natuur en energietransitie naar eigen zeggen „mijlenver van de BBB”. PvdA (3 zetels) ziet het gedwongen opkopen van boeren als een reële optie, terwijl BBB daar faliekant tegen is. „Zolang de agrarische sector onder EU-stikstofplafond blijft, is er geen reden om boeren te onteigenen’’, staat in haar programma.
Belangrijk onderwerp in Flevoland is Lelystad Airport, waarvan het de vraag is of het gaat groeien en zal openen voor passagiersvluchten. Uitbreiding van vliegveld Lelystad is „overbodig’’, vindt BBB. Dat heeft vooral met de stikstofdoelen te maken en het ontzien van de boeren daarbij. „Gezien de door de regering zelf opgelegde stikstofopgaven en de klimaatdoelstellingen, moet er minder gevlogen worden.’’ Dat kan tot frictie leiden met VVD, de tweede partij, want die vindt dat het vliegveld „zo snel mogelijk’’ open moet voor vakantievluchten. PvdA (de op vier na grootste partij) vindt een vliegveld in Lelystad ook „hard nodig om Schiphol te ontlasten’’. Samenwerkingspartner GroenLinks pleit opvallend genoeg juist voor een „alternatieve bestemming’’.
Door het su Source: NRC