N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Provinciale Statenverkiezingen Peilingen wijzen op grote verschuivingen bij de Provinciale Statenverkiezingen, komende woensdag. Voor alle partijen is de inzet hoog: wordt BBB de grote winnaar? Wat blijft over van FVD? Kan Volt op provinciaal niveau succes boeken? En wordt de minderheid van de coalitie in de Eerste Kamer nog kleiner? De stand van zaken bij de 17 landelijke partijen.
Op de uitslagenavond van de Provinciale Statenverkiezingen in 2019 dachten VVD’ers nog dat ze nét de grootste partij waren gebleven in de Eerste Kamer, en ze vierden dat succes. Ook Mark Rutte. Pas ’s nachts bleek dat FVD de grootste was. Dat zal de VVD zo goed als zeker niet nóg eens overkomen. Als de exitpolls op een krappe overwinning duiden zal Rutte vast nog even wachten met het feestje. Dat deed hij tot 2019 ook altijd, Rutte wilde zeker weten dat het goed zat.
De VVD heeft deze keer een ouderwetse campagne gevoerd: het ‘tweestrijd’-idee, dat het bij deze verkiezingen zou gaan tussen VVD of GroenLinks/PvdA, werd ook al in 2012 gebruikt. Toen was eerst de SP van Emile Roemer de Grote Tegenstander, maar die zakte weg in de peilingen na een zwak optreden in een debat. Daarna was het de PvdA van Diederik Samsom, met wie Rutte onmiddellijk na de verkiezingen ging samenwerken in het kabinet-Rutte II. Uit 2010 zijn de slogans waar de VVD deze keer weer mee kwam, zoals ‘Werken moet lonen, misdaad niet’. Ook uit die tijd: het stevig vasthouden aan de oude, vertrouwde VVD-thema’s economie en veiligheid.
Mark Rutte deed, anders dan bij de verkiezingen in coronatijd, voluit mee aan de campagne. In de afgelopen twee weekenden was hij bijna de hele dag op straat om flyers uit te delen. CDA-leider Wopke Hoekstra had veel moeite die kwijt te raken, Rutte stond vaak al snel met lege handen en moest vragen om een nieuw stapeltje. Bijna altijd verdrongen mensen zich om met hem op de foto te gaan. Hij kreeg ook weer etenswaren toegestopt – loempia’s, donuts – die hij zo snel mogelijk aan een andere VVD’er gaf. Rutte wil niet etend in beeld komen. Hij maakte een uitzondering voor een bitterbal, toen de VVD een eigen filmpje opnam in Dordrecht.
Edith Schippers, lijsttrekker voor de Eerste Kamer, was een tijdje ziek waardoor ze niet aan de campagne op straat meedeed. In het ‘tweestrijd’-debat zondag met PvdA en GroenLinks maakte ze een onwennige, nerveuze indruk.
Bij de VVD draait het dus nog steeds helemaal om Rutte. Wat er voor hem op het spel staat: zijn vierde kabinet. Dat komt onder druk te staan als er voor de coalitie in de Eerste Kamer een nog kleinere minderheid overblijft. Rutte dénkt, zei hij zondag, dat het goed komt.
VVD-leider Mark Rutte lacht hard als hij grapt dat boodschappen duur zijn bij de groenteboer. Foto Phil Nijhuis/ANP
De BoerBurgerBeweging (BBB) staat er in bijna alle provincies goed voor. In Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland lijkt BBB andere partijen op 15 maart ver achter zich te laten, volgens een peiling van onderzoeksbureau I&O Research. In Noord-Brabant, Flevoland en Zeeland zou de partij nét de grootste kunnen worden – mogelijk ook in Zuid-Holland en Noord-Holland.
Als het gaat om de meeste zetels in de Eerste Kamer lijkt er een ‘driestrijd’ tussen BBB, VVD en het blok GroenLinks-PvdA te komen.
Ook bij de waterschapsverkiezingen is de verwachting dat BBB het goed gaat doen. De boeren worden dan sterker vertegenwoordigd in de waterschappen; deze beroepsgroep heeft daar al 2 vaste zetels.
Deze verkiezingen kunnen een enorme sprong betekenen voor de jonge partij (2019) die nu 1 Tweede Kamerzetel heeft, die van partijleider Caroline van der Plas. Het doet denken aan de opkomst van de LPF in 2002, of die van Forum voor Democratie (FVD) bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen.
BBB trekt veel proteststemmers die boos zijn over de stikstofaanpak van het kabinet, en de ‘achterstelling’ van regio’s: het verdwijnen van ov, scholen en winkels of het gasdrama in Groningen.
BBB wil besturen in de provincies, maar zal dan met andere partijen colleges moeten vormen. FVD slaagde daar in 2019 nauwelijks in en werd buitengesloten, maar BBB is een andere partij die aansluiting kan vinden bij zowel rechtse als middenpartijen, en op thema’s bij links. Met 500 kandidaten, van wie een groot deel politiek onervaren is, zal BBB een weg moeten vinden in de bestuurscultuur.
In provinciebesturen kan BBB gaan botsen met het kabinet over het stikstofbeleid. VVD-minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) heeft al gezegd dwang niet te schuwen, en dat provincies die dwarsliggen geen geld krijgen voor hervorming van de landbouw.
Met een grote overwinning van BBB, en een verlies van coalitiepartijen, is mogelijk dat het kabinetsdoel – halvering van de stikstofuitstoot in 2030 – weer ter discussie komt te staan. Dat zou de lopende onderhandelingen tussen het kabinet en de boeren over een Landbouwakkoord over de toekomst van de sector moeilijker maken.
Als die onderhandelingen mislukken, kan het kabinet een ‘plan B’ voor de landbouw maken. Maar daartegen zullen boze boeren, en mogelijk ook BBB, zich waarschijnlijk verzetten, richting de volgende Tweede Kamerverkiezingen in 2025, of eerder.
Caroline van der Plas bezoekt tijdens de campagne de manege waar Britt Dekker haar paarden heeft staan. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP
Wopke Hoekstra denkt deze dagen vaak terug aan de peilingen voor de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar. Volgens de cijfers zou het CDA toen gehalveerd worden. In Buitenhof zei de CDA-leider zondag: „Uiteindelijk hebben we wel wat verloren, maar is de uitslag beter uitgepakt dan verwacht.”
In de slotpeiling van I&O Research, van dit weekend, heeft het CDA na de verkiezingen 3 zetels over in de Eerste Kamer – dat zijn er nu nog 9. Het onderzoeksbureau merkt wel op dat ongeveer een kwart van de oud-kiezers van het CDA nog geen keuze heeft gemaakt en alsnog weer bij de partij kan uitkomen.
Wat Hoekstra zondag zei, klinkt bij meer CDA’ers. Van verlies gaat iedereen wel uit, maar zo’n groot verlies? Peilingen zijn maar peilingen, het kan altijd nog meevallen.
Maar wat is een meevaller? Bij de gemeenteraadsverkiezingen halveerde het CDA inderdaad niet. Maar de partij verloor 240 raadszetels en de verkiezingskaart die voorheen op plekken grotendeels CDA-groen kleurde, kreeg andere kleuren. Bolwerken verdwenen. En in 11 van de 20 gemeenten waar BBB een ‘bondgenootschap’ sloot met lokale partijen – BBB deed niet zelf als partij mee – verloor het CDA en groeide zo’n lokale partij.
De uitslag liet dus een verschuiving zien: een waarin het CDA haar positie als grootste partij op sommige plekken kwijtraakte. De peilingen laten nu hetzelfde beeld zien voor de provincies.
Vier jaar geleden werd het CDA de op twee na grootste partij in de Provinciale Statenverkiezingen – alleen FVD en VVD kregen meer stemmen. Die positie wisten de christen-democraten in de coalitieonderhandelingen te verzilveren: in elf van de twaalf provincies zit het CDA in het bestuur en levert de partij gedeputeerden (alleen in Noord-Holland niet). Dat is betekenisvol voor het CDA, van oudsher goed geworteld in alle bestuurslagen.
De partij probeert deze campagne twee dingen: een uitgesproken geluid tegen polarisatie laten horen en zich nadrukkelijk profileren als partij voor stad én regio, met het plan „Voor heel Nederland”. Belangrijker dan de peilingen, zei Hoekstra zondag, „is dat we met goede bestuurders blijven werken aan een toekomst voor iedereen.”
Voor het CDA staat dat woensdag op het spel: ziet de kiezer de partij nog als één die nodig is voor stabiel landsbestuur?
CDA-leider Wopke Hoekstra flyert in Den Bosch. Foto Rob Engelaar/ANP
Samen de grootste worden is bij deze verkiezing hét doel van GroenLinks en de PvdA. Omdat de twee linkse partijen na de verkiezingen in de Eerste Kamer een gezamenlijke fractie gaan vormen, kunnen zij volgens de opiniepeilingen groter worden dan de VVD.
In de campagne gingen GroenLinks en PvdA gretig mee in de door de liberalen gewenste tweestrijd tussen de VVD en links, in de hoop zo kiezers van bijvoorbeeld D66 en Volt te verleiden tot een strategische stem. Als de linkse combinatie niet de grootste wordt in de senaat, mag de campa Source: NRC