N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
De legitimiteit van macht is steeds meer sociaal en moreel – en buitenparlementair. Frankrijk wordt weer platgelegd door stakingen. Aanleiding is de nieuwe pensioenwet – of liever, vooral artikel 7 dat bepaalt dat de pensioengerechtigde leeftijd (uitzonderingen daargelaten) omhoog gaat van 62 naar 64 jaar. De oppositie kreeg in het parlement maar drie weken om over die wet te debatteren en te stemmen. Het linkse blok Nupes, gerund door volkstribuun Jean-Luc Mélenchon, diende uit protest zo’n 20.000 amendementen in, waarvan de meeste nooit aan bod kwamen. Daardoor kwamen ze niet eens aan artikel 7 toe. Nupes-leden schreeuwden, beledigden collega’s en zongen zo hard dat anderen zich niet verstaanbaar konden maken. Een vakbondsleider noemde het een „bedroevend schouwspel”: een inhoudelijk gevecht op de belangrijkste pijnpunten, zoals artikel 7, had tot een compromis kunnen leiden met de regering. „Dat was beter geweest voor de arbeiders wier belangen ze zeggen te verdedigen.”
Wat hier gebeurt, gaat niet alleen over die pensioenwet en ook niet alleen over Frankrijk. Deze week werd Aurore Bergé, parlementslid van de Renaissance-groep rond president Macron, zo weggehoond dat ze in tranen uitbarstte. Ze had een wetsontwerp ingediend tegen de verkiesbaarheid van daders van huiselijk geweld. De oppositie dacht dat ze dat had gedaan om een partijgenoot van Mélenchon een hak te zetten, die na mishandeling van zijn vrouw gewoon doorwerkte in het parlement. Wat bleek: Bergé had zelf huiselijk geweld meegemaakt. Weer een verziekte dag in de Franse assemblée.
Wat hier gebeurt, zie je ook in andere democratieën in Europa: de legitimiteit van bestaande politieke machtsverhoudingen, namelijk het resultaat van de vorige verkiezingen, wordt door bepaalde groepen in de samenleving en sommige partijen amper nog geaccepteerd. Ook in Nederland. Er wordt gescholden in de Tweede Kamer. Boeren gooien mest op snelwegen en leggen intimiderende bezoekjes af bij ministers thuis. „Zestig procent van de Nederlanders wil Rutte weghebben,” zei een BBB-kandidaat laatst . „Hoe gebruiken we dat?” Goede vraag voor een partij die één Kamerzetel heeft. Je mag van Rutte en zijn Haagse houdbaarheid vinden wat je wilt, maar zijn partij werd bij de vorige verkiezingen wel de grootste; hetzelfde geldt voor president Macron, die in 2022 herkozen werd.
Vroeger bevocht je dan de regering in de Kamer, door beter te debatteren en meer dossierkennis te hebben dan je opponenten, om zo het respect van kiezers te verdienen en bij de volgende verkiezingen beter te scoren. Zo werkt het, in een parlementaire democratie. Maar nu vormt dat maar deel van het politieke arsenaal. Het politieke gevecht verplaatst zich steeds meer naar de straat en sociale media – met demonstraties, klimaatactivisten die zich overal aan vastplakken en een sterkere roep om referenda.
Volgens de Franse socioloog Pierre Rosanvallon volstaat de aloude, juridische legitimiteit van het verkozen-zijn niet meer – het soort legitimiteit waarop Macron en Rutte zich beroepen als ze impopulaire pensioenhervormingen of stikstofmaatregelen verdedigen. Door de individualisering van de samenleving en politieke fragmentatie is er een tweede soort legitimiteit in het spel gekomen. Die is sociaal en moreel van aard en „niet gebaseerd op een statuut of procedure, maar op datgene wat als terecht wordt ervaren, conform aan het algemeen belang”.
De straat en sociale media benadrukken twee aspecten: massaliteit („het volk is tegen de regering”) en participatie („het volk wil meebeslissen”). En geen enkele deliberatie, laat staan bescherming van het individu. Niet wat je moet willen.
En nu? Rosanvallons advies is om te proberen de democratie weer richting parlement te kanaliseren: geef het parlement meer tijd voor beraadslaging en maak het transparanter, maak politieke partijen representatiever, bewaak parlementaire gedragsregels beter en gebruik burgerraden in het parlementaire proces om maatschappelijke knopen voorzichtig te ontwarren. Want het parlement, niet de straat, is en blijft de enige, echte kern van de democratie.
NieuwsbriefNRC EuropaExclusief voor abonnees
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC