N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Heeft academische vrijheid grenzen? Ja, vond filosoof Bryan W. Van Norden. Hij baarde in 2018 opzien met de opinie dat „onwetenden” geen recht hebben op een publiek. In de samenleving zijn meningen vrij, aan de universiteit heerst wetenschappelijke discipline. Het is geen censuur om iemand die wil beweren dat de aarde plat is, een academisch podium te onthouden.
Ik moest aan Bryan denken bij het dubbelloops-verweer van hoogleraren in het tumult rond Laurens Buijs, een docent die de noodklok luidt over ‘woke censuur’ aan de Universiteit van Amsterdam en zich heeft ontpopt tot een uitzinnige twitteraar, omringd door anti-woke drammers.
De hoogleraren slaan nu terug. In NRC deed Jan-Willem Duyvendak Buijs’ oprispingen af als „onwetenschappelijk’’, in De Groene zette Sarah Bracke gedetailleerd uiteen dat zijn beweringen over gender (non-binariteit ‘bestaat’ volgens Buijs niet) haaks staan op de wetenschappelijke consensus.
Dat laatste geloof ik graag. Met zijn loeiende sirene lijkt Buijs (die in reptielenman David Icke een „spirituele denker” ziet) geen toonbeeld van intellectueel evenwicht. En toch is het ironisch dat progressieve academici zich nu beroepen op een beeld van wetenschap dat haast positivistisch aandoet: de Academie als een gezaghebbend bolwerk van vastgestelde feiten, dat gestaag toegroeit naar consensus.
Wat is er opeens gebeurd met de kritische blik op wetenschap als niet-neutrale, machtsgedreven ‘kennisproductie’ die met Latour en Foucault in de hand nodig moet worden vermaatschappelijkt? Zijn kernbegrippen en theorieën in sociale wetenschappen niet altijd betwistbaar? Ja, mits met argumenten natuurlijk, niet met gepolitiseerde agitatie.
Verklaarbaar is de defensieve reactie wel. Alles wat ‘woke’ heet ligt onder vuur van extreem-rechts dat van de universiteit het liefst een patriottisch trainingskamp zou maken, net als in hun manhaftige Rusland. Dat rechts heeft de lessen van cultuurmarxist Gramsci geleerd: de strijd gaat allereerst om hegemonie in de bovenbouw. Twijfel zaaien aan de wetenschap hoort daarbij, zoals rond klimaat en corona.
Maar toch. Het helpt ook niet als de belaagde wetenschap van de weeromstuit in een kramp schiet. Over gender mag veel onzin worden beweerd door Buijsianen, de ‘stand van de wetenschap’ is hier niet van dezelfde orde als ‘de aarde is rond’ (nou, afgeplat). Over de status van het begrip gender wordt nog volop gedacht, ook door niet-fobische filosofen. Moeten zulke debatten publiekelijk worden vermeden, omdat er een voetzoeker door de media knalt?
Voor iedereen die polariseren nu zo stoer vindt, dit kan het armoedige gevolg zijn: ook redelijke twijfel en kritiek worden verdacht of verdwijnen mompelend binnenskamers. Dan heb je conformisme, in plaats van consensus.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC