N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Illegale houtimport Europese regelgeving maakt het steeds moeilijker om teakhout uit Myanmar te importeren. De reis van een partij hout die bestemd was voor het dek van een Nederlands superjacht laat zien hoe handelaren de beperkingen omzeilen.
„We zijn erdoorheen!” Dat is het eerste wat Arthur van der Veen zegt als hij op maandagochtend 14 oktober 2019 vanuit Tsjechië naar zijn vriend en zakenpartner Roelof Dirk Brouwer belt. De container teakhout uit Myanmar is de Tsjechische douane gepasseerd en dat betekent dat het is gelukt de partij Europa in te krijgen. „Heel mooi, Arthur”, zegt Brouwer. „Dat is gewoon fijn.”
De opluchting is groot. Kort voor het telefoontje uit Tsjechië heeft Brouwer weken in de stress gezeten. De douane hield enkele containers hout vast. Uiteindelijk werden ze weer vrijgegeven, maar de schrik zit erin. De zestigjarige Brouwer importeert al ruim tien jaar Myanmarees teak, wegens zijn sterkte en uitstraling de meest gewilde houtsoort voor exclusieve jachten.
Met de jaren wordt zijn werk moeilijker. De Nederlandse toezichthouder NVWA zit al sinds 2015 achter Brouwer en zijn zakenpartners aan. Vermoed wordt dat ze illegaal hout importeren. Om de Nederlandse controles te ontlopen, wijken de mannen in 2018 uit naar Tsjechië.
Via die weg lukt het om het hout uit Myanmar Europa in te krijgen, omdat de Tsjechische toezichthouder de partijen hout wel goedkeurt. Toch moet het uiteindelijk naar Nederland: het is bestemd voor een van de meest luxe jachten ter wereld, blijkt uit onderzoek van NRC in het kader van het internationale onderzoeksproject Deforestation Inc. van het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ). De handelaren kochten het teak in voor een jacht van de Nederlandse superjachtbouwer Oceanco in Alblasserdam, blijkt uit facturen, vrachtbrieven, correspondentie en transcripties van afgetapte gesprekken die NRC heeft ingezien.
Oceanco bouwt op dat moment een klein aantal superjachten, waaronder één voor de Amerikaanse regisseur Steven Spielberg en één voor Jeff Bezos, medeoprichter van Amazon. Voor Spielberg werkt Oceanco aan de Seven Seas, een jacht van 109 meter, genoemd naar zijn zeven kinderen. Het pronkstuk is echter de Koru voor Jeff Bezos. Het is het grootste en waarschijnlijk ook duurste zeiljacht ooit in Nederland gebouwd: 127 meter lang en een geschatte prijs van een half miljard euro.
Achter de luxejachtbouw gaat een wereld van louche houthandelaars schuil die steeds ontoegankelijker en crimineler wordt. Het beste teak ter wereld is schaars en komt uit Myanmar. Teak wordt in tal van tropische landen op plantages verbouwd, maar die kwaliteit haalt het niet bij het hout uit de natuurlijke teakbossen van Myanmar. En wie honderden miljoenen euro’s voor een schip betaalt, verwacht het allerbeste.
Maar Myanmar kampt met hevige corruptie, waardoor er meer wordt gekapt dan de overheid officieel toestaat. Bovendien gaan de opbrengsten van de teakverkoop deels naar het leger, dat al decennia beschuldigd wordt van ernstige mensenrechtenschendingen, onder andere door de Verenigde Naties. Zo worden de militairen verantwoordelijk gehouden voor massamoord op de Rohingya en onderdrukking van andere minderheden. Sinds de militaire staatsgreep in 2021 voert het leger oorlog tegen burgers die herstel van de democratie eisen. Volgens het Amerikaanse ministerie van Financiën is de handel in teak een belangrijke inkomstenbron voor de junta.
Om de wereldwijde ontbossing tegen te gaan, is sinds 2013 de Europese Houtverordening van kracht. Die verbiedt de import van illegaal gekapt hout, en schrijft voor dat handelaren er alles aan moeten doen om uit te sluiten dat het hout dat zij naar de Europese Unie halen illegaal gekapt is. Naar hout uit Myanmar wordt extra streng gekeken, omdat daar heel moeilijk te achterhalen is waar het precies vandaan komt. Die informatie ontbreekt vaak, of klopt niet.
Sinds 2017 is het „onmogelijk” om het risico dat teak uit Myanmar illegaal is gekapt tot een verwaarloosbaar niveau terug te brengen, zo oordelen deskundigen van de Europese Commissie. Volgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die toeziet op naleving van de houtverordening, komt dit er in de praktijk op neer dat legale import van teak uit Myanmar onmogelijk is.
Myanmar kampt met hevige ontbossing. Tussen 2000 en 2020 verloor het ruim 16.000 vierkante kilometer aan tropisch bos
En dus creëren handelaren omwegen om het hardhout de Europese markt op te krijgen. Ze zoeken de lidstaat die de Europese regels het soepelst interpreteert. Nederland heeft bijvoorbeeld de Europese regels opgenomen in het Wetboek van Strafrecht, waardoor overtreders tot zes jaar celstraf kunnen krijgen. Maar in Tsjechië en Kroatië blijven straffen beperkt tot een bestuurlijke boete. Handelaren die teak de Europese markt op willen krijgen, weten precies waar de regels het zwakst zijn of de handhaving het soepelst is.
In mei 2019 loopt Roelof Brouwer rond in het noordoosten van Yangon, met zeven miljoen inwoners de grootste stad van Myanmar. In een straat waar verder vooral naaiateliers gevestigd zijn, zitten twee grote teakzagerijen. Brouwer komt er meerdere keren per jaar, vaak met zijn zakenpartner Enno P., directeur van houthandel DMPT. Ook gaan vaak inkopers mee van Nederlandse jachtbouwers, zoals Koninklijke Van Lent en De Vries Scheepsbouw. Brouwer heeft goede contacten met de houthandelaren in Myanmar en Enno P. heeft die met de jachtbouwers in Nederland. Het tweetal vormt voor de Nederlandse superjachtbouwers de toegang tot het beste hout ter wereld. NRC kreeg inzage in het strafdossier tegen hen en Van der Veen en kon zo de illegale teakhandel nauwgezet beschrijven.
In het voorjaar van 2019 is Brouwer op reis met een medewerker van Teakdecking Systems, een Amerikaans bedrijf dat de opdracht heeft gekregen een scheepsdek te leveren aan Oceanco. De twee moeten hout van de beste kwaliteit bij elkaar sprokkelen voor een megaorder.
De mannen lopen over de zagerijen met de specificaties voor het superjacht precies in hun hoofd. Ze controleren de stammen die kort daarvoor zijn gekapt en door olifanten met hun slurf het woud uit zijn gerold, of met kettingen aan hun lijf eruit zijn gesleept. Elke plank gaat door hun handen. Die lat wel de container in, die niet. De dikte moet precies goed zijn. De zaaghoek moet kloppen zodat de nerven precies recht lopen. Noesten mogen er niet in zitten. Alles moet tot op de millimeter kloppen met de bouwtekeningen van het schip.
Het hout van de Tectona grandis uit Myanmar wordt ook wel de Rolls-Royce onder de houtsoorten genoemd. Het is de absolute nummer één voor het dek – of vaak de vier of vijf dekken – van luxe jachten. De bodem in Myanmar bevat veel van het mineraal silica, waardoor het hout dat daar groeit olieachtig is en nauwelijks schimmelt of rot. Het is stroef, zodat je er niet op uitglijdt als het nat is. En het wordt niet snel heet, zodat je ook met tropische temperaturen blootsvoets over het dek kan lopen.
Stammen in een natuurlijk bos groeien bovendien langzamer dan op een plantage, waardoor de jaarringen dichter bij elkaar liggen en het hout sterker is. En wilde bomen worden hoger dan plantagebomen, waardoor je er langere planken uit kunt zagen. Op een heel groot dek oogt dat strak.
Maar Myanmar kampt met hevige ontbossing. Tussen 2000 en 2020 verloor het een areaal ter grootte van de helft van Nederland (ruim 16.000 vierkante kilometer) aan tropisch bos, blijkt uit cijfers van Global Forest Watch. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de kwaliteit van het resterende bos verslechtert in regio’s waar veel teak wordt gewonnen.
De illegale houtkap brengt bovendien vaak onveiligheid voor burgers met zich mee. Het land telt tal van etnische groepen, waarvan sommige al decennia strijd voeren met het leger, de Tatmadaw. Daarbij vinden ernstige mensenrechtenschendingen plaats, waarbij ook burgers omkomen. Volgens ngo’s zijn zowel lokale legereenheden als rebellengroepen betrokken bij de illegale kap. Ze verdienen er geld aan dat ze gebruiken om hun strijd te financieren.
Brouwer kocht bijvoorbeeld teak van Myanmar Rice Trading Company, een bedrijf dat volgens de Britse ngo Environmental Investigation Agency donaties aan de Tatmadaw deed in de periode dat die een grootscheepse aanval uitvoerde op de Rohingya.
Om het teak naar Europa te mogen importeren, moeten ondernemers een uitgebreide administratie bijhouden. Elke stam die naar Europa gaat, moeten ze kunnen terugleiden naar een stronk in de bossen van Myanmar.
Brouwer heeft dikke boekwerken over de herkomst van het hout laten maken door Double Helix, een bedrijf uit Singapore dat teak uit Myanmar keurt. Double Helix heeft een rapport opgesteld van ruim tweehonderd pagina’s dat moet aantonen dat het hout legaal is geka Source: NRC