N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Noem het geen verjaardag, schreef lezer Su-San Liem terecht in een ingezonden brief. „Mijn associatie met verjaardag is toch de viering van iemand of iets of stilstaan bij iets wat je lief is na een (aantal) jaar.” Dat past niet bij de reflectie op het begin van de Russische inval in Oekraïne, nu een jaar geleden.
Wat het woord ook is, NRC reflecteerde, net als andere media, uitgebreid. In ruim een week tijd verschenen bijna vijftig artikelen, zoals een profiel van Vladimir Poetin, een reconstructie van de slag om een vliegveld, veel analyses, columns en opiniestukken. Het Cultureel Supplement en de boekenbijlage maakten themapagina’s, terwijl de reguliere verslaggeving gewoon doorging. Vrijdag kwam een bijzonder fraai overzicht van het afgelopen oorlogsjaar online. Sinds 24 februari 2022 publiceerde NRC meer dan drieduizend artikelen waar ‘Oekraïne’ (soms terloops) in voorkwam. Ter vergelijking: de twaalf maanden daarvoor waren dat er vijfhonderd. Bij die ‘papieren’ artikelen komen nog de talloze bijdragen in liveblogs.
De oorlog is dus alomtegenwoordig, of was dat in elk geval de eerste twee maanden, toen er elke dag een apart zwart balkje op de voorpagina van de papieren krant het Oekraïne-nieuws samenbond. In januari dit jaar haalde de oorlog nog viermaal de voorpagina. De verslaggeving is verschoven van frontberichtgeving naar bredere verhalen, constateerde een lezer vorige week. Hij betreurde dat NRC niet, zoals tijdens de oorlog in Joegoslavië, verslaggevers permanent in het gebied heeft.
Dat is inmiddels decennia geleden. Nu reizen onder meer correspondent Emilie van Outeren (vanuit Polen), medewerker Floris Akkerman en redacteur Simone Peek regelmatig naar Oekraïne. „We kunnen niet alles doen wat we zouden willen”, zegt chef Buitenland Stéphane Alonso. „Maar gemiddeld is er in het afgelopen jaar elke maand een verslaggever naar Oekraïne geweest.” Dichtbij het front gebeurt dit vaak onder begeleiding van het Oekraïense leger. „Het leger bemoeit zich niet met de journalistieke inhoud, maar zal je niet snel meenemen naar een kamp met Russische krijgsgevangenen.” Verslag doen vanuit oorlogsgebied is niet alleen gevaarlijk; een bijkomend probleem is dat de verzekeringskosten astronomisch zijn gestegen. Correspondent Eva Cukier (Moskou) moet bovendien werken onder de strenge Russische censuurmaatregelen. In het algemeen verwacht hoofdredacteur René Moerland dat, met de lange duur van de oorlog, onderwerpen als Oekraïnes mogelijke toetreding tot de EU meer naar voren zullen komen in de verslaggeving.
Intussen melden zich met enige regelmaat lezers die NRC verwijten niet objectief verslag te doen van de oorlog en geen aandacht te besteden aan „de uitlokkende rol” die het Westen zou hebben vervuld. Zij vermoeden dat de krant „onder druk gezet is om het overheidsnarratief te verwoorden en verworden is tot een volgkrant”. Nu is NRC niet neutraal in deze oorlog; niet uit volgzaamheid, maar uit principe. In het commentaar stelde NRC meteen na de inval al dat Europa „niet verder kan” met Vladimir Poetin (25 februari 2022) en er werd gepleit voor het opvoeren van de wapenleveranties.
Op één punt kreeg NRC juist het verwijt dat het Oekraïne onvoldoende steunde: dat was in de schrijfwijze van onder meer de hoofdstad, die in NRC Kiev bleef heten, terwijl andere media overstapten – of al overgestapt waren – op de Oekraïense schrijfwijze Kyiv. Bij de meeste Oekraïense steden hanteerde NRC al langer de Oekraïense naam, maar bij een aantal hield de krant vast aan de in het Nederlands ingeburgerde term: Kiev, Charkov (in plaats van Charkiv) en Odessa (in plaats van Odesa). Nu is ‘Kiev’ de Russische benaming van de stad, wat de taalkeuze politiek gevoelig maakte. Zo vindt columnist (en oud-redacteur) Hubert Smeets dat wie ‘Kiev’ schrijft met zoveel woorden Poetins stelling steunt dat Oekraïne geen bestaansrecht heeft. Een aantal redacteuren was dat met hem eens, ook met een beroep op het feit dat NRC niet neutraal is in het conflict. De hoofdredactie vindt het een taalzaak en geen politieke kwestie en hield vast aan Kiev omdat dat nu eenmaal ingeburgerd was. Ook nadat de Volkskrant (in februari) en De Groene (in de herfst) overstapten op Kyiv. Volgens dezelfde redenering schrijft NRC over Wit-Rusland en niet over Belarus.
Het leidde tot een opmerkelijke situatie in de kolommen, omdat Smeets (en enkele anderen) vasthielden aan Kyiv in hun kopij. De redactie Opinie liet dat staan, vanuit de redenering dat de schrijfwijze deel uit maakte van de opvatting die er in de tekst werd verkondigd. Daar maakte de hoofdredactie op zijn beurt weer bezwaar tegen, waarna Kyiv voortaan in alle kopij in Kiev werd veranderd.
Tot NRC deze week, twee dagen na de NOS, besloot dat Kyiv, Charkiv en Odesa voortaan de norm zouden zijn. (Die ochtend was net een opinieartikel van Hubert Smeets online gekomen waarin alle Kyivs in Kievs waren omgezet; met het oog op de publicatie in de zaterdagkrant transformeerde Kiev nu weer in Kyiv). René Moerland benadrukt dat de naamsverandering geen politieke keuze is. „Het gaat erom dat het voor onze lezer herkenbaar is. Inmiddels weten zij wat er met Kyiv wordt bedoeld.” Daarbij speelde ook het besluit van de NOS een rol. Mij lijkt het dat het inburgeringsargument al eerder tot een wijziging had kunnen leiden – het politieke argument trouwens ook.
Ik zou meteen de aanduiding van Wit-Rusland/Belarus aanpassen. Daar wil de hoofdredactie nog niet aan, hoewel de Volkskrant, Trouw, de NOS en de Nederlandse staat dat land allemaal Belarus noemen. Een krant hoeft niet in de kopgroep van de taalverandering te zitten, maar moet het peloton ook niet uit zicht laten verdwijnen, turend naar een oude wegenkaart.
Arjen Fortuin
Reacties: ombudsman@nrc.nl
Is NRC omgevormd tot Staatscourant? Of was ‘Opinie’ een drukfout en was de pagina met Ruttes verhaal (Met steun aan Oekraïne verdedigen we onze manier van leven, 21 februari) de nieuw ingevoerde pagina ‘Propaganda’? Wat is Ruttes opinie formeel gezien waard? Is hij er niet om beleid te maken en te onderbouwen? Tip om het vertrouwen voorzichtig te herstellen: een reconstructie van hoe deze publicatie is geboren (AZ, RVD, woordvoerders, partijbureau van de VVD, hoofdredactie NRC) en wie en wanneer en samen met wie wat heeft gezegd. Met andere woorden: hoe heeft dit stuk in de krant kunnen komen?
Hans Moerbeek
Vorige week liet de RVD telefonisch weten dat premier Rutte één jaar na de Russische inval een opiniestuk zou willen aanbieden, gebaseerd op een gastcollege dat hij in Leiden zou geven. Van de onderwerpen die daarin aan de orde kwamen vond chef opinie Peter Vermaas vooral Ruttes trans-Atlantische enthousiasme op dit moment opmerkelijk. „En vergeleken met EU-landen als Duitsland hebben politici hier zich nog weinig moeite getroost om de oorlog en onze rol uit te leggen. Ik heb gezegd dat daar de nadruk op zou moeten liggen. Het uiteindelijke artikel is door ons vervolgens net zo kritisch bekeken als andere. Ik zie niet waarom je een opiniestuk van de minister-president over een vraag die ons en lezers bezighoudt niet zou kunnen publiceren.”
Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement.Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC