N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Het is oorlog. Sinds de vroege ochtenduren van donderdag 24 februari 2022 is de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland ingezet.
Het ‘regent’ raketten op hoofdstad Kyiv en andere grote Oekraïense steden. Er zijn artilleriebeschietingen.
Russische troepen zijn de grens overgestoken. Vanuit het noorden, oosten en zuiden ligt het land onder vuur.
Doelwitten zijn veelal militair – vliegvelden, kazernes, opslagplaatsen voor munitie – maar ook burgerdoelen worden geraakt.
Vladimir Poetin rechtvaardigt deze „speciale militaire operatie”, die als doel heeft Oekraïne te demilitariseren” en „denazificeren”. Duidelijk is dat de Russische leider uit is op een ‘regime change’ in Kyiv, dat in zijn ogen te pro-Westers is.
Al weken voor de grote aanval van die donderdag houden Oekraïne en de wereld de adem in. Er zijn verontrustende tekenen van troepenopbouw aan de Oekraïense grens, in het noorden en oosten, maar ook in het met Rusland bevriende Wit-Rusland en op de al in 2014 door Rusland geannexeerde Krim. Maandag 21 februari wordt de dreiging nog concreter: Poetin erkent de separatistische regio’s Loehansk en Donetsk in Oost-Oekraïne. Enkele uren na die erkenning rijden Russische legereenheden en militaire voertuigen deze ‘volksrepublieken’ binnen voor een „vredesmissie”. Wereldwijd wordt het gezien als een grove schending van de soevereiniteit van Oekraïne, in strijd met internationaal recht en afspraken. Gevreesd wordt dat Russische troepen zich buiten de separatistische gebieden gaan begeven – een vrees die drie dagen later realiteit wordt.
Direct is duidelijk: de Russische overmacht is groot, de militaire superioriteit is voelbaar. Cherson, in het zuiden van Oekraïne, valt al snel in Russische handen. Ook de kerncentrale van Zaporizja in het plaatsje Enerdohar wordt door Russische troepen veroverd. Net als Kyiv wordt de zuidelijke haven- en industriestad Marioepol zwaar belegerd: Russische troepen die vanuit de Krim komen, sluiten de stad in. Burgers kunnen ondanks beloftes van een veilige vrijgeleide Marioepol niet verlaten en beschietingen en bombardementen zijn continue.
Metrostations in Kyiv, maar in alle grote steden, worden schuilkelders. Wie kan slaat op de vlucht naar het westen van Oekraïne of het land uit.
Overal in Oekraïne worden metrostations, zoals deze in Kyiv, schuildkelders. Hier schuilen burgers voor de grootschalige bombardementen, beschietingen en gevechten. Foto Emilio Morenatti/AP
Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne proberen burgers massaal het land te ontvluchten. Dagen achtereen staan er lange rijen richting de grensovergangen naar Polen. Foto Visar Kryeziu / AP
Op 24 februari 2022, de eerste dag van de invasie in Oekraïne, ontstaan lange files Kyiv uit: burgers zoeken een veilig heenkomen. Foto Sergey Dolzhenko / EPA
Maar die eerste dagen is ook helder dat het verzet van de Oekraïense strijdkrachten en de eenheid onder de Oekraïners groot is. President Volodymyr Zelensky toont dat er niet met hem te sollen is: in een videoboodschap, opgenomen op straat, omringd door premier Denys Sjmyhal en enkele andere topmedewerkers, en in legertenue gestoken, zegt hij daags na de eerste bombardementen in de hoofdstad te blijven. „We zijn allemaal hier. Onze militairen zijn hier. Onze burgers zijn hier. We zijn allemaal hier om onze onafhankelijkheid, onze staat te verdedigen.”
Drie weken na de invasie komt de oorlog in een patstelling terecht en gaat een nieuwe fase in; Russische troepen boeken amper meer voortgang - onder meer door het hevige Oekraïense verzet - en lijken zich – letterlijk – in te graven. Volgens Westerse experts is het oorspronkelijke doel van de operatie – de snelle inname van de hoofdstad en andere grote steden en het afdwingen van een ‘regime change’ – mislukt.
Het zielloze lichaam van een soldaat ligt naast een uitgebrand Russisch pantservoertuig nadat het werd vernietigd door Oekraïense strijdkrachten nabij de stad Charkiv. Foto Sergey Kozlov / EPA
Oekraïners weten - eind maart - de opmars van de Russen naar de hoofdstad te stuiten.
In Boetsja, vlakbij Kyiv, wordt een grote colonne Russisch materieel vernietigd.
Hevige gevechten breken uit in Irpin, een voorstad van Kyiv, en de Russen kunnen geen nieuw materieel en voorraden aanvoeren doordat wegen kapot en nagenoeg onbegaanbaar zijn.
Op 29 maart laat het Russische ministerie van Defensie weten de militaire activiteiten rondom Kyiv „drastisch” te willen „verminderen”. De strijd om Kyiv heeft Rusland verloren: legereenheden trekken zich terug uit de regio’s direct rond de Oekraïense hoofdstad.
De gruwelijke aard van de Russische invasie krijgt niet lang daarna een gezicht als begin april beelden naar buiten komen vanuit het lang belegerde Boetsja: de stad ligt op de route naar Kyiv, het doel van de Russen. De straten zijn bezaaid met tientallen lichamen, vaak met de handen achter de rug gebonden, soms vergezeld door een fiets of een boodschappentas. Een open massagraf wordt gevonden waar lichaamsdelen uitsteken van tientallen mensen. Getuigenissen komen naar buiten over burgers die burgers lukraak neerschoten en met tanks overreden zijn. Volgens de Oekraïense autoriteiten zijn de slachtoffers door de Russische strijdkrachten geëxecuteerd vlak voordat de Russen zich terugtrokken.
De opmars van de Russen richting Kyiv kon gestuit worden in Boetsja en Irpin, voorsteden van de hoofdstad. De ravage is enorm. Gruwelijk zijn de verhalen over hoe Russische soldaten hebben huisgehouden in de stad en burgers hebben gedood, zo stellen de Oekraïense autoriteiten. Foto Chris McGrath/Getty Images
Begin april richten de Russen het vizier meer op het front in de Donbas, in Oost-Oekraïne.
Dat wordt helder door de grote Russische raketaanval op het volgepakte treinstation van Kramatorsk, waarbij meer dan vijftig Oekraïense burgers het leven laten.
Het station in de Oost-Oekraïense stad is een belangrijke schakel in de evacuatieroute voor burgers die de Donbas willen ontvluchten.
Het station is die dag volgepakt met mensen die de regio willen ontvluchten, na een oproep daartoe van de Oekraïense autoriteiten. De reden: Moskou heeft de „bevrijding” van de regio’s Donetsk en Loehansk - die samen de Donbas vormen - tot nieuw oorlogsdoel verklaard. Het doel zou zijn om de hele Donbas in te nemen en een landbrug te creëren naar de al door Rusland bezette Krim.
Het noorden van Oekraïne, niet alleen rond Kyiv, is dan al weer vrijwel helemaal in handen van het Oekraïense leger.
Het toenemende verzet van Oekraïne uit zich ook elders en heeft grote symbolische waarde.
Zo beweren de Oekraïners op 14 april het vlaggenschip van de Russische Zwarte Zeevloot, de Moskva, tot zinken te hebben gebracht.
De kruiser zou zijn geraakt door twee Neptunus-antischipraketten, waarna er brand uitbreekt aan boord en het schip zinkt. Volgens de lezing van de Russen is er aan boord munitie ontploft en zinkt het schip in een stormachtige zee. Ook over het lot van de bemanning, circa vijfhonderd man, verschillen de lezingen.
De Moskva speelde een rol bij de inname van Slangeneiland in de eerste dagen van de oorlog. De Oekraïense bewakers van het strategisch gelegen eilandje in de Zwarte Zee, haalden het wereldnieuws omdat zij het capitulatieverzoek van het Russische oorlogschip beantwoorden met „krijg de klere”.
Mede door de inname van Slangeneiland konden maanden lang geen graantransporten vanuit de Oekraïense stad Odesa plaatsvinden, met een mondiale voedsel- en graancrisis tot gevolg.
Eind juni trok Rusland zich terug van het eiland „als gebaar van goede wil”, omdat het pogingen van de Verenigde Naties om agrarische producten uit Oekraïne te exporten „niet wil belemmeren”. Begin juli wappert er weer een Oekraïense vlag op Slangeneiland. Foto Ukrainian Defence Ministry Press Office via AP
De gevechten rond de zuidelijke haven- en industriestad Marioepol zijn zeer intens. Het leven wordt langzaam, explosie na explosie, uit de stad geperst.
Omliggende wegen liggen vol mijnen, de haven is afgesloten. Elektriciteit is er amper, water schaars.
Het persoonlijk leed van de burgers van Marioepol is ongekend. Een ziekenhuis en kraamkliniek zijn in puin gelegd – hoogzwangeren bevallen onder het geluid van granaatvuur. Het theater van Marioepol, waar honderden burgers dekking hadden gezocht, is met de grond gelijk gemaakt. Ondanks de boodschap die met witte letters op de grond voor en achter het theater geschreven stond, in het Russisch: ‘kinderen’.
De strijd om de Azovstal-staalfabriek, even buiten de stad, duurt het langst - het is het laatste bastion van de Oekraïeners in de strategisch gelegen havenstad aan de Zwarte Zee dat uiteindelijk toch in Russische handen komt. Na twaalf weken moeten ook de zo’n tweeduizend strijders van het voormalige Azov-vrijwilligersbataljon - de harde kern van de Oekraïense nationalistische beweging - zich op 20 mei overgeven. En daarmee is de strijd definitief beslecht: de Russen hebben dan de hele stad in handen. Nu is er de felbegeerde landbrug tussen het door de Russen geannexeerde schiereiland de Krim en de zelfverklaarde volksrepublieken Donetsk en Loehansk.
De Oekraïense strijdkrachten beginnen Source: NRC